Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε το όραμά της για την αλιεία και την υδατοκαλλιέργεια με ορίζοντα το 2040, θέτοντας τις βασικές κατευθύνσεις για την επόμενη δεκαπενταετία, με στόχο την ενίσχυση της περιβαλλοντικής και οικονομικής βιωσιμότητας του τομέα.
Με τίτλο «Όραμα 2040 για την αλιεία και την υδατοκαλλιέργεια», η στρατηγική αποσκοπεί στη διασφάλιση των μέσων διαβίωσης των κοινοτήτων που εξαρτώνται από τον τομέα. Σε ολόκληρη την ΕΕ, ο τομέας απασχολεί περισσότερα από 200.000 άτομα – σχεδόν 124.500 στην αλιεία και σχεδόν 76.000 στην υδατοκαλλιέργεια, ενώ πολύ περισσότερα εργάζονται στους τομείς της μεταποίησης, της χονδρικής πώλησης, της διανομής και του λιανικού εμπορίου.
Η στρατηγική καλύπτει το σύνολο της αλυσίδας αξίας, επιδιώκοντας να διαμορφώσει ένα σταθερό και προβλέψιμο περιβάλλον που θα ενθαρρύνει τις επενδύσεις και την ανάπτυξη των επιχειρήσεων, διασφαλίζοντας παράλληλα την προστασία των υδάτινων πόρων και των οικοσυστημάτων.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η ενίσχυση τόσο της παραγωγής όσο και της ζήτησης προϊόντων αλιείας και υδατοκαλλιέργειας της ΕΕ, μέσα από συγκεκριμένες προτεραιότητες: την προστασία των οικοσυστημάτων, την ενεργειακή μετάβαση, την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των αλυσίδων εφοδιασμού, την τόνωση της ζήτησης, τη διασφάλιση της επάρκειας τροφίμων, τη στήριξη των παραγωγών, τη διευκόλυνση της πρόσβασης σε χρηματοδότηση και την ενίσχυση της διεθνούς συνεργασίας.
Υγιή οικοσυστήματα ως θεμέλιο για έναν ισχυρό τομέα
Το όραμα αναγνωρίζει και υπογραμμίζει ότι η ανταγωνιστική και ανθεκτική αλιεία και υδατοκαλλιέργεια εξαρτώνται από υγιείς υδάτινους πόρους και οικοσυστήματα. Αναγνωρίζει επίσης ότι η υποχρέωση εκφόρτωσης —η οποία υποχρεώνει τους αλιείς να επαναφέρουν όλα τα ελεγχόμενα είδη που έχουν αλιευθεί σε λιμένα— δεν έχει αποφέρει τα αναμενόμενα αποτελέσματα όσον αφορά την παρακολούθηση των ανεπιθύμητων αλιευμάτων, ιδίως με τον τρόπο με τον οποίο εφαρμόστηκε στην πράξη.
Για την αντιμετώπιση αυτού του προβλήματος, η Επιτροπή θα εξετάσει το δυναμικό της τεχνολογικής καινοτομίας και της πλήρως τεκμηριωμένης αλιείας, αξιοποιώντας έναν ειδικό διάλογο εφαρμογής με τα ενδιαφερόμενα μέρη εντός του τρέχοντος έτους. Αυτό μπορεί με τη σειρά του να βοηθήσει τους αλιείς, τους επιστήμονες και τις αρχές να κατανοήσουν καλύτερα πότε και πού συμβαίνουν ανεπιθύμητα αλιεύματα και να σχεδιάσουν πιο αποτελεσματικά, πρακτικά μέτρα για την αποφυγή τους.
Στήριξη της ενεργειακής μετάβασης της αλιείας και της υδατοκαλλιέργειας
Μέχρι το 2030, ο κύριος στόχος του οράματος είναι η βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης και της αποδοτικής χρήσης των πόρων, η ανάπτυξη νέων τεχνολογιών και δεξιοτήτων και η χρήση των διαθέσιμων καθαρών καυσίμων. Από το 2030 και μετά, οι προσπάθειες θα στραφούν προς την κλιμάκωση των τεχνολογιών χαμηλών και μηδενικών εκπομπών, με την υποστήριξη της χρηματοδότησης, των υποδομών και του εκσυγχρονισμού του στόλου.
Για τη στήριξη του εκσυγχρονισμού του στόλου και την αντιμετώπιση των αναγκών της ενεργειακής μετάβασης, καθώς και για τη βελτίωση της ασφάλειας και των συνθηκών εργασίας επί του σκάφους, η Επιτροπή θα εξετάσει τρόπους για τον καλύτερο καθορισμό της αποτελεσματικής ικανότητας συγκομιδής παράλληλα με την ικανότητα για κοινωνικούς ή περιβαλλοντικούς σκοπούς.
Η Επιτροπή θα επικαιροποιήσει επίσης τις κατευθυντήριες γραμμές της του 2014 για την αξιολόγηση της ισορροπίας μεταξύ της αλιευτικής ικανότητας και των αλιευτικών δυνατοτήτων. Τα μέτρα αυτά θα στηρίξουν περαιτέρω τα κράτη μέλη στις συνεχιζόμενες προσπάθειές τους για την επίτευξη βέλτιστης διαχείρισης της αλιευτικής ικανότητας του στόλου.
Εξασφάλιση του εφοδιασμού της Ευρώπης σε τρόφιμα υδρόβιας προέλευσης
Το όραμα παρουσιάζει μέτρα για τη στήριξη της οικονομικής βιωσιμότητας και ανθεκτικότητας της αλιείας και της υδατοκαλλιέργειας της ΕΕ.
Στον τομέα της αλιείας, αυτό περιλαμβάνει τη στήριξη επενδύσεων σε πιο αποδοτικά και ασφαλή σκάφη, την καινοτομία και τη διαφοροποίηση του εισοδήματος, προωθώντας δραστηριότητες όπως ο αλιευτικός τουρισμός.
Στον τομέα της υδατοκαλλιέργειας, η Επιτροπή θα προετοιμάσει ένα νομοθετικό μέσο και θα συνεργαστεί με τα κράτη μέλη για ένα πιο συνεκτικό κανονιστικό πλαίσιο, το οποίο θα προσφέρει στις επιχειρήσεις μεγαλύτερη ασφάλεια και θα ενθαρρύνει τις επενδύσεις.
Ενθάρρυνση των καταναλωτών να επιλέγουν υδρόβια τρόφιμα που παράγονται στην ΕΕ
Το όραμα επιδιώκει επίσης να τονώσει τη ζήτηση για τρόφιμα υδρόβιας προέλευσης που παράγονται στην ΕΕ, στηρίζοντας τη διαφοροποίηση και βοηθώντας τους καταναλωτές να κάνουν συνειδητές επιλογές.
Στο πλαίσιο αυτής της προσπάθειας, η Επιτροπή θα προωθήσει την ψηφιακή ιχνηλασιμότητα για όλα τα προϊόντα σε ολόκληρη την αλυσίδα εφοδιασμού έως το 2029, ενισχύοντας τη διαφάνεια, την εμπιστοσύνη και την αγοραία αξία, συμβάλλοντας παράλληλα στην ευθυγράμμιση των καταναλωτικών προτύπων με τους μακροπρόθεσμους στόχους της ΕΕ για τη διατροφή και την επισιτιστική ασφάλεια.
Δημιουργώντας τις κατάλληλες συνθήκες για την επιτυχία
Για να συμβάλει στην υλοποίηση του οράματος, η Επιτροπή θα δρομολογήσει στοχευμένες πρωτοβουλίες με σκοπό:
- να βελτιώσει την πρόσβαση σε χρηματοδότηση, μεταξύ άλλων μέσω του προτεινόμενου ελάχιστου δεσμευμένου κονδυλίου ύψους 2 δισ. ευρώ για βασικές λειτουργίες της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής στον μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ για την περίοδο 2028-2034 —όπως η προώθηση της βιώσιμης αλιείας και υδατοκαλλιέργειας και η αποκατάσταση των θαλάσσιων οικοσυστημάτων— στο πλαίσιο μελλοντικών εθνικών και περιφερειακών σχεδίων εταιρικής σχέσης, της στήριξης από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας και μέτρων για την κινητοποίηση ιδιωτικών επενδύσεων·
- στήριξη των αλιέων μικρής κλίμακας, μεταξύ άλλων μέσω της μελλοντικής πράξης για τους ωκεανούς·
- ενίσχυση της έρευνας και της καινοτομίας, μεταξύ άλλων με την επέκταση της παρακολούθησης σε πραγματικό χρόνο, ιδίως μέσω της τεχνητής νοημοσύνης, για την καλύτερη πρόβλεψη της μελλοντικής διαθεσιμότητας ιχθυαποθεμάτων και την προσέγγιση της επιστήμης, της βιομηχανίας και των δημόσιων αρχών·
- θέσπιση εναρμονισμένων προτύπων κατάρτισης και πιστοποίησης σε ολόκληρη την ΕΕ
Δράση σε παγκόσμιο επίπεδο για την προστασία της βιωσιμότητας και της δικαιοσύνης
Το όραμα καθορίζει επίσης μια στρατηγική της ΕΕ για την εξωτερική δράση στον τομέα της αλιείας. Με βάση τις διεθνείς εταιρικές σχέσεις της ΕΕ και το μέγεθος της εσωτερικής αγοράς της, η στρατηγική θα προωθήσει τη βιώσιμη αλιεία σε παγκόσμιο επίπεδο, συμβάλλοντας παράλληλα στη διασφάλιση διαφοροποιημένου και ανθεκτικού εφοδιασμού τροφίμων υδρόβιας προέλευσης στην ΕΕ. Αυτό περιλαμβάνει την ενίσχυση της καταπολέμησης της παράνομης, και λαθραίας αλιείας, την ενίσχυση των διεθνών αλιευτικών κανόνων και την ανάπτυξη μιας νέας γενιάς συμφωνιών σύμπραξης βιώσιμης αλιείας (ΣΣΒΑ).
Στο όραμά της, η Επιτροπή δεσμεύεται επίσης να συνεχίσει να διατηρεί ισότιμους όρους ανταγωνισμού και να προστατεύει την ευρωπαϊκή αξιακή αλυσίδα της αλιείας από τον αθέμιτο παγκόσμιο ανταγωνισμό.
Η Επιτροπή καλεί τα κράτη μέλη, τις εθνικές και περιφερειακές αρχές, να μετατρέψουν αυτό το όραμα σε προσαρμοσμένα μέτρα που αντικατοπτρίζουν την τοπική και περιφερειακή πραγματικότητα.
