Το εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο και οι επιτραπέζιες ελιές αποτελούν δύο από τα πιο χαρακτηριστικά και πολύτιμα τρόφιμα της μεσογειακής δαιτας, ενός διατροφικού μοντέλου που αποδεδειγμένα είναι το καλύτερο με τις σημερινές επιστημονικές γνώσεις. Δεν προσφέρουν μόνο γεύση και άρωμα στο καθημερινό μας τραπέζι, αλλά περιέχουν ένα σύνολο φυσικών συστατικών που έχουν συνδεθεί με σημαντικά οφέλη για την υγεία.
Η συστηματική κατανάλωση εξαιρετικού παρθένου ελαιολάδου, στο πλαίσιο μιας ισορροπημένης διατροφής, έχει συσχετισθεί ιδιαίτερα με την προστασία του καρδιαγγειακού συστήματος. Η καρδιοπροστατευτική του δράση δεν οφείλεται σε ένα μόνο συστατικό, αλλά στη συνεργιστική δράση διαφορετικών κατηγοριών βιοδραστικών συστατικών του.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα γλυκολιποειδή, που με την ισχυρή αντιφλεγμονώδη δράση τους ασκούν με άμεσο τρόπο κυρίως την καρδιοπροστατευτική δράση. Όμως, η βιολογική τους δράση ενισχύεται και από την ασθενή αντιφλεγμονώδη δράση που έχουν οι φαινολικές ενώσεις και άλλα συστατικά όπως βιταμίνες κ.λπ.
Οι φαινολικές ενώσεις έχουν κυρίως αντιοξειδωτική δράση, η οποία έχει επίσης ευεργετική δράση, με έμμεσο τρόπο, στα καρδιαγγειακά νοσήματα. Άλλο συστατικό του ελαιολάδου με ευεργετική δράση είναι τα μονο-ακόρεστα λιπαρά οξέα που κυρίως έχει μόνο το ελαιόλαδο, από όλες τις άλλες στις λιπαρές ύλες. Τα λίπη έχουν κορεσμένα και τα σπορέλαια πολυ-ακόρεστα λιπαρά οξέα, που και τα δύο έχουν συνδυαστεί με δυσμενείς δράσεις για τον οργανισμό μας.
Ο συνδυασμός αυτός των συστατικών του ελαιολάδου αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα της ιδιαίτερης βιολογικής αξίας του ελαιολάδου ως φυσικού τροφίμου.
Παράλληλα, η κατανάλωση ελαιολάδου έχει συσχετισθεί στη διεθνή επιστημονική βιβλιογραφία με ευνοϊκές επιδράσεις όχι μόνο στην καρδιαγγειακή υγεία, (όπως η αθηροσκλήρωση, η λειτουργία των αγγείων, ο μεταβολισμός των λιπιδίων του αίματος) αλλά και στους μηχανισμούς της φλεγμονής.
Αποτέλεσμα αυτού είναι η συστηματική κατανάλωση ελαιολάδου, ιδιαίτερα ως βασικής πηγής λιπαρής ύλης της μεσογειακής διατροφής, να έχει συσχετισθεί με ευνοϊκές επιδράσεις ή μικρότερο κίνδυνο ασθένειας σε μια σειρά από χρόνιες φλεγμονώδους αιτιολογίας παθήσεις και καταστάσεις, όπως ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2, ορισμένες μορφές καρκίνου, νεφροπάθειες, νευροεκφυλιστικές και άλλες χρόνιες φλεγμονώδεις παθήσεις. Οι συσχετίσεις αυτές αποτελούν αντικείμενο εκτεταμένης έρευνας, χωρίς να σημαίνουν ότι το ελαιόλαδο αποτελεί από μόνο του θεραπεία για κάποια ασθένεια, αλλά ότι στις διάφορες παθήσεις το ελαιόλαδο ασκεί αποτρεπτική δράση στην πρόκληση των ασθενειών ή/και ευεργετική δράση στην αντιμετώπιση των ασθενειών. Όλα αυτά αναδεικνύουν, όμως, τη σημασία της τακτικής παρουσίας του ελαιολάδου στη διατροφή.
Και οι επιτραπέζιες ελιές έχουν τη δική τους θέση
Οι επιτραπέζιες (βρώσιμες, εδώδιμες) ελιές αποτελούν επίσης σημαντική πηγή φυσικών ευεργετικών βιοδραστικών συστατικών, αφού από αυτές προέρχεται και το ελαιόλαδο. Παράλληλα, αποτελούν τρόφιμο με σημαντική γαστρονομική αξία και μπορούν εύκολα να ενταχθούν σε σαλάτες, όσπρια, λαχανικά, ψάρια, αρτοσκευάσματα και πολλά άλλα καθημερινά γεύματα.
Η επεξεργασία που απαιτείται για να καταστούν οι ελιές βρώσιμες (εφ’ όσον δεν κατεργάζονται με αλκαλικά διαλύματα, όπως καυστική σόδα κ.λπ.) μεταβάλλει σε κάποιο βαθμό τη σύστασή τους, χωρίς όμως να αναιρεί τη διατροφική τους αξία. Σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία, μόνο οι πράσινες ελιές επιτρέπεται να υποστούν κατεργασία με αλκάλια για την εκπίκρανση και τότε χαρακτηρίζονται ως «κατεργασμένες» ελιές, σε αντίθεση με τις άλλες που η εκπίκρανση γίνεται με άλμη και οι οποίες χαρακτηρίζονται ως «μη κατεργασμένες» ελιές. Στις «κατεργασμένες» τα αλκάλια υποβαθμίζουν κάποια ευεργετικά συστατικά της ελιάς, ενώ οι «μη κατεργασμένες», που έχουν υποστεί ζύμωση, αποκτούν, όπως είναι φυσικό, ιδιότητες προβιοτικού.
Όπως συμβαίνει με όλα τα τρόφιμα, η κατανάλωσή τους πρέπει να εντάσσεται σε ένα ισορροπημένο διαιτολόγιο και να λαμβάνεται υπόψη η περιεκτικότητά τους σε αλάτι.
Ελαιόλαδο και ελιές, τρόφιμα για όλες τις ηλικίες
Το εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο και οι ελιές μπορούν να αποτελούν μέρος της διατροφής όλων των ηλικιών, από την παιδική και εφηβική ηλικία μέχρι την τρίτη ηλικία, προσαρμοσμένα βέβαια στις ιδιαίτερες διατροφικές ανάγκες κάθε ανθρώπου.
Η αξία τους, άλλωστε, δεν είναι μόνο βιολογική. Το ελαιόλαδο είναι ένα από τα τρόφιμα που κάνουν το φαγητό πιο νόστιμο, αρωματικό και απολαυστικό, ενώ οι ελιές προσθέτουν τη δική τους χαρακτηριστική γεύση δίνοντας τη δυνατότητα ανεξάντλητης πηγής μαγειρικής έμπνευσης. Η υγιεινή διατροφή δεν χρειάζεται να είναι άνοστη ή μονότονη. Αντίθετα, η μεσογειακή διατροφή δείχνει ότι η υγεία και η γαστρονομική απόλαυση μπορούν να συνυπάρχουν.
Η καθημερινή παρουσία του εξαιρετικού παρθένου ελαιολάδου και των επιτραπέζιων ελιών στο τραπέζι αποτελεί μια παράδοση με βαθιές ρίζες στη χώρα μας, έχοντας παράλληλα και ιδιαίτερη υγιεινο-προστατευτική επιστημονική αξία.
Η 4Ε (Επιστημονική Εταιρεία Εγκυκλοπαιδιστών Ελαιοκομίας) θεωρεί σημαντικό να αναδεικνύεται η αξία αυτών των δύο προϊόντων και να ενθαρρύνεται με υπεύθυνο τρόπο η καθημερινή κατανάλωσή τους στο πλαίσιο μιας ισορροπημένης Μεσογειακής Διατροφής, πλούσιας σε ελαιόλαδο, φρούτα, λαχανικά, φυτικές και οσπριοειδείς ίνες, άλλα Μεσογειακά τρόφιμα και καθημερινή σωματική άσκηση. Να περιλαμβάνει μερικές -μόνο- φορές την εβδομάδα ψάρια, μέτρια ποσότητα κρασιού. Χωρίς όμως να στερούμεθα τα ζωικά τρόφιμα και λίπη, αλλά να παραλαμβάνεται η μεγαλύτερη ποσότητα των κορεσμένων λιπαρών από τα γαλακτοκομικά προϊόντα.
Το ελαιόδενδρο πηγή υγείας και πλούτου για τη φύση και τον άνθρωπο
Οι ελαιώνες αποτελούν το οικονομικά αξιοποιούμενο δάσος της Μεσογείου συμβάλλοντας στην ισορροπία του φυσικού περιβάλλοντος, ζητώντας ελάχιστα και ανταποδίδοντας τα μέγιστα στον Άνθρωπο.
Τις ημέρες αυτές αρχίζει η συγκομιδή της νέας ελαιοκομικής περιόδου 2026/27, ιδιαίτερα κρίσιμης λόγω υποχώρησης των τιμών παραγωγού σε επίπεδα μη βιώσιμα ιδίως για τις μικρές, παραδοσιακές, μειονεκτικές εκμεταλλεύσεις. Συνεπώς η αύξηση της κατανάλωσης πέραν της προστασίας της υγείας αποκτά και μία επιπλέον διάσταση: της υποστήριξης του εισοδήματος των ελαιοπαραγωγών και γενικότερα όλων όσοι μετέχουν στην αλυσίδα αξίας του «εθνικού μας προϊόντος».
*Το παρόν συντάχθηκε από τον Ομότιμο Καθηγητή Βιοχημείας και Χημείας Τροφίμων του ΕΚΠΑ, κ. Κ. Α. Δημόπουλο, με τη συμβολή του Χημικού της Φαρμακευτικής Σχολής του ΕΚΠΑ, κ. Ηλία Πολυχνιάτη (μέλη της 4Ε).
