Οι πυρκαγιές που εκδηλώνονται κατά τους θερινούς μήνες δεν καταστρέφουν μόνο δασικές εκτάσεις και φυσικά οικοσυστήματα. Σε πολλές ελαιοκομικές περιοχές της χώρας, από την Κρήτη και την Πελοπόννησο μέχρι τη Στερεά Ελλάδα, την Εύβοια και τη Δυτική Ελλάδα, οι φλόγες εισέρχονται σε καλλιεργούμενες ζώνες, προκαλώντας σοβαρές ζημιές σε ελαιώνες που βρίσκονται κοντά σε δασικές ή θαμνώδεις εκτάσεις.
Οδηγίες χειρισμού ελαιόδεντρων με ζημιές από φωτιά εξέδωσε το Περιφερειακό Κέντρο Προστασίας Φυτών, Ποιοτικού & Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου Ηρακλείου, σημειώνοντας ότι η ένταση της ζημιάς δεν είναι ίδια σε όλα τα αγροτεμάχια ούτε σε όλα τα δέντρα. Καθορίζεται από τη θερμοκρασία της φωτιάς, τον χρόνο παραμονής της στον ελαιώνα, την κατάσταση των ελαιόδεντρων και την παρουσία ξερών κλάδων, χόρτων ή θάμνων, τα οποία λειτουργούν ως πρόσθετη καύσιμη ύλη.
Παρά τη δραματική εικόνα που παρουσιάζει ένας καμένος ελαιώνας, δεν σημαίνει ότι όλα τα δέντρα έχουν χαθεί. Η ελιά διαθέτει σημαντική ικανότητα αναγέννησης και, σε αρκετές περιπτώσεις, μπορεί να εμφανίσει νέα βλάστηση από τον λαιμό ή το ριζικό της σύστημα. Σε δέντρα με ολοκληρωτική καταστροφή του υπέργειου τμήματος, τα πρώτα σημάδια αναβλάστησης ενδέχεται να εμφανιστούν ακόμη και μέσα σε 20 ημέρες. Αντίθετα, όταν έχει πληγεί μόνο μέρος του φυλλώματος, η νέα βλάστηση μπορεί να καθυστερήσει έως την επόμενη άνοιξη.
Πρώτα η εκτίμηση της ζημιάς
Το πρώτο βήμα είναι η κατάταξη των δέντρων ανάλογα με τη σοβαρότητα των ζημιών. Στις ελαφρές περιπτώσεις έχει πληγεί μόνο μέρος του φυλλώματος, χωρίς να έχουν καεί οι βασικοί βραχίονες. Στις μέτριες ζημιές έχει καταστραφεί η κόμη, αλλά ο κορμός και οι κύριοι βραχίονες παραμένουν σε σχετικά καλή κατάσταση.
Στις σοβαρές ζημιές έχουν καεί οι βραχίονες και ο κορμός, ενώ σταδιακά εμφανίζεται αποκόλληση του φλοιού. Ολική ζημιά θεωρείται η πλήρης καταστροφή του υπέργειου μέρους ή ακόμη και τμήματος κάτω από την επιφάνεια του εδάφους, χωρίς δυνατότητα αναβλάστησης. Είναι μάλιστα πιθανό όλες αυτές οι κατηγορίες να συνυπάρχουν μέσα στον ίδιο ελαιώνα.
Μετά την επίσημη καταγραφή των ζημιών πρέπει να απομακρύνονται οι πεσμένοι καμένοι κλάδοι, καθώς και τα υπολείμματα κατεστραμμένων αρδευτικών εγκαταστάσεων. Ωστόσο, δεν συνιστώνται βιαστικά κλαδέματα ή καρατομήσεις. Μέχρι τα μέσα του φθινοπώρου τα δέντρα πρέπει να παραμένουν χωρίς σημαντικές επεμβάσεις, ώστε να φανεί καθαρά ποια τμήματα είναι ζωντανά και από ποια σημεία θα προκύψει νέα βλάστηση.
Προστασία της νέας βλάστησης
Σε δέντρα που χρειάζονται καρατόμηση είναι απαραίτητη η προστασία τους από τη βόσκηση, καθώς τα ζώα μπορούν να καταστρέψουν τις ευαίσθητες παραφυάδες που εμφανίζονται στη βάση του κορμού. Εφόσον μέχρι την επόμενη άνοιξη δεν παρουσιαστεί αναβλάστηση, τότε εξετάζεται η εκρίζωση και η ανασύσταση του ελαιώνα με νέα δενδρύλλια.
Στους αρδευόμενους ελαιώνες προτεραιότητα έχει η αποκατάσταση του δικτύου άρδευσης. Οι συχνές και ελαφρές αρδεύσεις μπορούν να ενισχύσουν την προσπάθεια αναγέννησης, χωρίς να επιβαρύνουν το ήδη καταπονημένο ριζικό σύστημα.
Το κλάδεμα πρέπει να ξεκινά από τα μέσα του φθινοπώρου και να ολοκληρώνεται έως το τέλος του χειμώνα, αφού προηγουμένως γίνει σαφές ποια τμήματα έχουν νεκρωθεί. Οι μεγάλες τομές χρειάζεται να καλύπτονται με ειδική προστατευτική αλοιφή. Κατά την επόμενη βλαστική περίοδο δεν πρέπει να αφαιρούνται οι νέες αναβλαστήσεις, καθώς η ανάπτυξη μεγαλύτερης φυλλικής επιφάνειας βοηθά στην ενδυνάμωση του ριζικού συστήματος.
Παράλληλα, η λίπανση, η φυτοπροστασία και η άρδευση συνεχίζονται κανονικά, όπου αυτό είναι δυνατό. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται για έντομα που προσβάλλουν φύλλα και ξύλο, καθώς και για τα ακάρεα, ειδικά κατά την περίοδο ανάπτυξης της νέας βλάστησης.
Tέλος, η συνεργασία με γεωπόνους και τις κατά τόπους υπηρεσίες αποτελεί κρίσιμη προϋπόθεση, καθώς κάθε ελαιώνας παρουσιάζει διαφορετική εικόνα και χρειάζεται εξατομικευμένη αντιμετώπιση.
