Τα αντιμικροβιακά διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην κτηνιατρική και την ιατρική, καθώς τα αντιβιοτικά μειώνουν τον πόνο και τη θνησιμότητα, ενώ παράλληλα μειώνουν τον κίνδυνο εξάπλωσης ασθενειών μεταξύ ζώων και ανθρώπων.
Η χρήση αντιμικροβιακών ουσιών στην παραγωγή τροφίμων έχει συμβάλει σημαντικά στη βελτίωση της καλής μεταχείρισης των ζώων και σε ασφαλέστερα συστήματα παραγωγής. Ωστόσο, η υπερβολική και ακατάλληλη χρήση αυτών των σημαντικών εργαλείων μπορεί να απειλήσει την ανθρώπινη υγεία και να υπονομεύσει τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των αγροδιατροφικών συστημάτων.
Πράγματι, η κακή χρήση αντιμικροβιακών συμβάλλει στη βακτηριακή αντοχή, με αρνητικές συνέπειες για την υγεία των ζώων, την ανθρώπινη υγεία και το περιβάλλον. Ανθεκτικά στελέχη βακτηρίων απειλούν να αυξήσουν την ταλαιπωρία και την απώλεια των ζώων και να μειώσουν την αποτελεσματικότητα των αντιμικροβιακών θεραπειών τόσο στην ιατρική όσο και στην κτηνιατρική.
Στρατηγικές του FAO για τη μείωση της χρήσης αντιβιοτικών και αντιμικροβιακών
Μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζουμε σήμερα είναι η καταπολέμηση της απειλής της μικροβιακής αντοχής (AMR).
Η μείωση της ανάγκης για χρήση αντιμικροβιακών στους τομείς των τροφίμων και της γεωργίας μπορεί να συμβάλει στη διατήρηση της αποτελεσματικότητας των αντιμικροβιακών ουσιών και να συμβάλει στη μείωση του κινδύνου ανάπτυξης μικροβιακής αντοχής. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο ο FAO ανέπτυξε τα σχέδια δράσης για τη μικροβιακή αντοχή 2016-2020 και 2021-2025, τα οποία παρέχουν στρατηγική καθοδήγηση για να βοηθήσουν τις χώρες να εφαρμόσουν βιώσιμες πρακτικές που προστατεύουν την υγεία, την παραγωγή τροφίμων και το περιβάλλον.
Στο πλαίσιο των πρωτοβουλιών του FAO, ξεκίνησε μια 10ετή πρωτοβουλία για τη μείωση της ανάγκης για αντιμικροβιακά στις γεωργικές εκμεταλλεύσεις για τον βιώσιμο μετασχηματισμό των αγροδιατροφικών συστημάτων, τη λεγόμενη πρωτοβουλία RENOFARM. Στόχος της είναι να εμπλέξει 100 χώρες ανταποκρινόμενες στις εκκλήσεις της Παγκόσμιας Ομάδας Ηγετών για τη Μικροβιακή Αντοχή και της Υποεπιτροπής Κτηνοτροφίας της Επιτροπής Γεωργίας του FAO (COAG).
Σύμφωνα με αυτή την πρωτοβουλία, ο FAO και η HealthforAnimals δημοσίευσαν μια έκθεση με τίτλο «Πώς η πρόληψη μπορεί να μειώσει την ανάγκη για αντιβιοτικά: Οδοί για τη μείωση της ανάγκης για αντιμικροβιακά στις εκμεταλλεύσεις για βιώσιμο μετασχηματισμό των αγροδιατροφικών συστημάτων (RENOFARM)».
Η έκθεση παρέχει μια εις βάθος ανάλυση των στρατηγικών για τη μείωση των αντιβιοτικών και των αντιμικροβιακών ουσιών στη γεωργία, τη στήριξη πιο βιώσιμων συστημάτων τροφίμων και την καταπολέμηση της μικροβιακής αντοχής. Μέσω της πρωτοβουλίας RENOFARM, ο FAO θα υποστηρίξει τους παραγωγούς γεωργικών προϊόντων διατροφής στην υιοθέτηση ορθών πρακτικών για τη μείωση της ανάγκης για αντιμικροβιακή χρήση και τη διατήρηση της αποτελεσματικότητας αυτών των φαρμάκων που σώζουν ζωές για τις μελλοντικές γενιές.
Η πρόληψη και ο εμβολιασμός συγκαταλέγονται στις βασικές συστάσεις
Οι βασικές συστάσεις και τα σημεία δράσης περιλαμβάνουν την πρόληψη ως πρωταρχική στρατηγική, καθώς η πρόληψη των ασθενειών στα ζώα μειώνει την ανάγκη αντιμικροβιακής θεραπείας.
Στοιχεία από κτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις παγκοσμίως δείχνουν ότι όταν τα ζώα προστατεύονται από ασθένειες μέσω εμβολιασμού, βιοασφάλειας και ορθών κτηνοτροφικών πρακτικών, απαιτούν λιγότερη αντιμικροβιακή θεραπεία. Αυτό έχει πολλαπλασιαστικά οφέλη, όπως αυξημένη παραγωγικότητα και μειωμένο κόστος, ελαχιστοποιώντας παράλληλα την είσοδο αντιμικροβιακών ουσιών στο περιβάλλον και βελτιώνοντας την καλή διαβίωση των ζώων.
Ο εμβολιασμός υπογραμμίζεται ως η κύρια μέθοδος πρόληψης βακτηριακών και ιογενών ασθενειών.
Η βελτιωμένη διατροφή μέσω μιας ισορροπημένης διατροφής μπορεί επίσης να ενισχύσει τη φυσική αντίσταση των ζώων στη μόλυνση.
Οι καλύτερες πρακτικές διαχείρισης και βιοασφάλειας, όπως η βελτίωση της υγιεινής των στάβλων, μπορούν να αποτρέψουν την εξάπλωση παθογόνων παραγόντων, και η χρήση ψηφιακών τεχνολογιών προσφέρει τη δυνατότητα για αποτελεσματικότερες και ακριβέστερες παρεμβάσεις στην υγεία των ζώων, διαδραματίζοντας ζωτικό ρόλο στη μείωση της ανάγκης για χρήση αντιμικροβιακών στις εκμεταλλεύσεις. Οι γεωργικές εκμεταλλεύσεις ενθαρρύνονται να υιοθετήσουν βελτιωμένες πρακτικές διαχείρισης, καλύτερη υγιεινή, κατάλληλη διατροφή και εμβολιασμό για την ελαχιστοποίηση των εστιών ασθενειών.
Με την προώθηση μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης «Μία υγεία» που συνδέει την υγεία των ανθρώπων, των ζώων και του περιβάλλοντος, οι παγκόσμιες προσπάθειες τις τελευταίες δεκαετίες έχουν ήδη αποφέρει εξαιρετικά αποτελέσματα, με τη χρήση αντιμικροβιακών ουσιών να μειώνεται παγκοσμίως και στις περισσότερες μεγάλες αγορές. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, για παράδειγμα, οι πωλήσεις αντιμικροβιακών ουσιών για ζώα μειώθηκαν κατά 59% μεταξύ 2014 και 2022, με τη χρήση της υψηλότερης προτεραιότητας, κρίσιμης σημασίας αντιμικροβιακών ουσιών να μειώνεται κατά 82%. Σε ολόκληρη την ΕΕ, οι πωλήσεις έχουν μειωθεί κατά 53% από το 2011, με μειώσεις έως και 68% σε μεγάλες αγορές όπως η Γερμανία. Αυτές οι μειώσεις σημειώθηκαν καθώς οι πωλήσεις προληπτικών προϊόντων, όπως τα εμβόλια, αυξήθηκαν δραματικά. Ενώ τα επίπεδα μικροβιακής αντοχής στα ζώα είναι χαμηλά, είναι σημαντικό να παραμείνουμε σε εγρήγορση τα επόμενα χρόνια.
Οι κύριες δυσκολίες στην εφαρμογή πρακτικών μείωσης των αντιμικροβιακών
Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι κύριες δυσκολίες στην εφαρμογή πρακτικών μείωσης των αντιμικροβιακών είναι η έλλειψη ευαισθητοποίησης και γνώσεων των γεωργών σχετικά με τους κινδύνους της υπερβολικής χρήσης αντιβιοτικών, η περιορισμένη πρόσβαση σε εμβόλια και προληπτικές τεχνολογίες υγείας σε ορισμένες περιοχές.
Η υπέρβαση των εμποδίων στην πρόληψη σε επίπεδο γεωργικής εκμετάλλευσης, όπως η έλλειψη επαρκώς εκπαιδευμένων κτηνιάτρων, υποδομών εμβολίων και επενδύσεων, ιδίως σε χώρες χαμηλού εισοδήματος, θα είναι καίριας σημασίας για την κλιμάκωση των στρατηγικών πρόληψης, καθώς και για την εκπαίδευση των γεωργών και την κρατική στήριξη μέσω πολιτικών που παρέχουν κίνητρα για πιο βιώσιμες πρακτικές.
Εξοπλίζοντας όλες τις χώρες με καλύτερα εργαλεία πρόληψης, ο κόσμος μπορεί να επιτύχει αποτελεσματικότερα τον στόχο της μείωσης της ανάγκης για χρήση αντιμικροβιακών.
Η έκθεση περιλαμβάνει αρκετές περιπτωσιολογικές μελέτες από διάφορες περιοχές του κόσμου και πολλές επιτυχημένες ιστορίες σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο οι αγρότες εφάρμοσαν βελτιωμένη πρόληψη και μείωσαν την ανάγκη για χρήση αντιμικροβιακών στις γεωργικές εκμεταλλεύσεις, παρέχοντας ένα μοντέλο για το πώς αυτά τα εργαλεία μπορούν να υιοθετηθούν αλλού.
Η επιτυχία της πρωτοβουλίας RENOFARM εξαρτάται από τη διεθνή συνεργασία, καθώς η ευθύνη για τον περιορισμό της μικροβιακής αντοχής δεν βαρύνει μόνο έναν οργανισμό ή μία χώρα, αλλά αποτελεί συλλογικό καθήκον που απαιτεί τη συνεργασία των κυβερνήσεων, των γεωργών, των ενδιαφερόμενων μερών της βιομηχανίας, της επιστημονικής κοινότητας, των ερευνητών, των ακαδημαϊκών ιδρυμάτων, των επαγγελματιών υγείας και των καταναλωτών.
Σημειώνεται πρόοδος, αλλά η προώθηση ενός πλαισίου συνεργασίας μεταξύ των χωρών είναι καίριας σημασίας για την αντιμετώπιση της μικροβιακής αντοχής σε παγκόσμιο επίπεδο, διασφαλίζοντας ότι κανείς δεν μένει στο περιθώριο και ότι επιτυγχάνονται οι κοινοί στόχοι της προσέγγισης «Μία υγεία».
