Οι αγρότες είναι η ραχοκοκαλιά των δυναμικών συστημάτων τροφίμων. Κάθε μέρα, φροντίζουν να έχουμε αρκετά ασφαλή και υψηλής ποιότητας τρόφιμα. Ως διαχειριστές φυσικών πόρων, είναι οι πλέον κατάλληλοι για να προστατεύσουν το περιβάλλον από περιττές πιέσεις που συνδέονται με την παραγωγή τροφίμων και να διαφυλάξουν την υγεία του πλανήτη.
Τα τελευταία χρόνια, οι αγρότες έχουν καταβάλει προσπάθειες για τη μετάβαση στη βιωσιμότητα. Ωστόσο, αυτές οι προσπάθειες δεν αναγνωρίζονται απαραίτητα, ούτε οι παραγωγοί λαμβάνουν πάντα μια δίκαιη τιμή για τα παραγόμενα τρόφιμα, γεγονός που τους θέτει σε οικονομική πίεση και τους καθιστά ευάλωτους.
Οι νέες γεωργικές προσεγγίσεις παρέχουν μια πολλά υποσχόμενη εναλλακτική λύση στην παραδοσιακή γεωργία για την αύξηση της ανταγωνιστικότητας των αγροτών και την κάλυψη της αυξανόμενης παγκόσμιας ζήτησης για τρόφιμα.
Οι αλυσίδες εφοδιασμού γεωργικών προϊόντων λειτουργούν σε ένα ολοένα και πιο σύνθετο και δυναμικό περιβάλλον που χαρακτηρίζεται από:
→ νέες απαιτήσεις των καταναλωτών,
→ νέες και ενίοτε ρηξικέλευθες τεχνολογίες,
→ μεταβαλλόμενες δομές και μοντέλα συνεργασίας.
Η χρήση νέων και καινοτόμων επιχειρηματικών μοντέλων μπορεί να δημιουργήσει υψηλότερο εισόδημα για τους παραγωγούς, διατηρώντας παράλληλα τις τιμές καταναλωτή προσιτές και ενισχύοντας τα περιβαλλοντικά και κοινωνικά οφέλη.
Η έρευνα μπορεί να διαδραματίσει ρόλο στην αποκάλυψη των δεσμών μεταξύ της πολυπλοκότητας των συστημάτων τροφίμων και της αποτελεσματικότητας, της ανθεκτικότητας και της βιωσιμότητάς τους. Αυτό θα μας βοηθήσει να κατανοήσουμε τη δυναμική της τροφικής αλυσίδας και την αλληλεπίδραση μεταξύ αυτών και των μη τροφικών αλυσίδων.
Νέα γεωργικά συστήματα, όπως η αστική γεωργία (UA), αναδύονται γρήγορα ως καινοτόμες λύσεις στις παγκόσμιες προκλήσεις. Προσφέρουν μια συμπληρωματική προσέγγιση για την ενίσχυση της επισιτιστικής ασφάλειας, της περιβαλλοντικής βιωσιμότητας και της οικονομικής σταθερότητας. Το Ευρωπαϊκό Φόρουμ για την Αστική Γεωργία (EFUA) είναι ένα έργο χρηματοδοτούμενο από την ΕΕ που έχει αναπτύξει ένα ολοκληρωμένο όραμα για τον μελλοντικό ρόλο της αστικής γεωργίας.
Η αστική γεωργία λαμβάνει διάφορες μορφές:
Η γεωργία ανεξέλεγκτου περιβάλλοντος (UEA) περιλαμβάνει γεωργία ανοιχτού χώρου και εντός/εκτός εδάφους σε αστικές και περιαστικές περιοχές, όπως λαχανόκηπους, κήπους σε ταράτσες, κοινοτικούς κήπους και παραδοσιακά αγροκτήματα (συμπεριλαμβανομένης της κτηνοτροφικής παραγωγής). Η UEA προωθεί τη βιολογική γεωργία, το αστικό πράσινο και τη διατήρηση της βιοποικιλότητας, ενώ παράλληλα δημιουργεί τοπική οικονομική ανάπτυξη και ενισχύει την κοινωνική συνοχή.
Η γεωργία ελεγχόμενου περιβάλλοντος (CEA) αναφέρεται σε οποιαδήποτε μορφή γεωργίας που ελέγχει και βελτιστοποιεί τις περιβαλλοντικές συνθήκες όπως η θερμοκρασία, το φως ή τα επίπεδα θρεπτικών συστατικών. Παραδείγματα CEA περιλαμβάνουν σύγχρονα θερμοκήπια, κάθετες φάρμες, ολοκληρωμένη γεωργία, υδροπονία, ενυδρειοπονία και αεροπονία. Το CEA υποστηρίζει τη διατήρηση των φυσικών πόρων, μειώνει την εξάρτηση από χημικά φυτοφάρμακα και λιπάσματα και ενισχύει την ανθεκτικότητα στο κλίμα και τη διατροφική βελτίωση.
Οι εξελίξεις στις καινοτόμες γεωργικές τεχνολογίες – όπως η ρομποτική – ενισχύουν την αποδοτικότητα, αυξάνουν την κερδοφορία των γεωργικών εκμεταλλεύσεων, δημιουργούν θέσεις εργασίας και προωθούν την οικονομική ανάπτυξη.
Η ανάπτυξη καινοτόμων και βιώσιμων αλυσίδων τροφίμων στηρίζει τις ποικίλες ανάγκες των κοινοτήτων και των επιχειρήσεων, με υπεύθυνο και δεοντολογικό τρόπο, αξιοποιώντας έτσι τη θέση των γεωργών στις αλυσίδες εφοδιασμού και προωθώντας τη βιώσιμη ανάπτυξη και την απασχόληση στις αγροτικές περιοχές.
Παραδείγματα έργων περιλαμβάνουν:
Τα έργα FOODRUS και FOX δημιουργούν βιώσιμες και ανταγωνιστικές αλυσίδες αξίας φρούτων και λαχανικών αποφεύγοντας την απώλεια τροφίμων με την ανάπτυξη τεχνολογικών, κοινωνικών, οικονομικών, νομικών, εκπαιδευτικών, πολιτικών, ετικετών και καινοτόμων λύσεων.
Το έργο COCOREADO συνδέει καταναλωτές και παραγωγούς και εκπαιδευμένους αγρότες για να αξιοποιήσουν τη θέση τους στην τροφική αλυσίδα.
Η βιοοικονομία αποτελεί ευκαιρία για την αναζωογόνηση των αγροτικών περιοχών, τη δημιουργία περισσότερων καινοτόμων θέσεων εργασίας στην πρωτογενή παραγωγή και μεταποίηση, τη συμβολή στην ανανέωση των γενεών και την καταπολέμηση της πληθυσμιακής συρρίκνωσης στις αγροτικές περιοχές. Υπάρχει ήδη ευρύ φάσμα λύσεων βιολογικής βάσης μικρής κλίμακας που είναι διαθέσιμες για ανάπτυξη σε αγροτικές περιοχές, όπως προσδιορίστηκε από δύο δράσεις συντονισμού και στήριξης.
Mια σειρά από έργα αποσκοπούν στην ενσωμάτωση λύσεων βιολογικής βάσης μικρής κλίμακας σε ολόκληρη την αγροτική Ευρώπη, παρέχοντας σε ευρύτερο φάσμα αγροτικών φορέων την ευκαιρία να συμμετάσχουν και να επιταχύνουν την ανάπτυξη της βιοοικονομίας.
Η ποικιλομορφία και η διαφοροποίηση των γεωργικών συστημάτων μπορούν να συμβάλουν σε μια βιώσιμη ευρωπαϊκή βιοοικονομία εξασφαλίζοντας σταθερά εισοδήματα για τους γεωργούς, μειώνοντας τις αρνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις και αυξάνοντας την ανθεκτικότητα σε κλιματικούς, οικονομικούς και βιολογικούς κινδύνους.
