Περίπου 1,7 δισεκατομμύρια άνθρωποι ζουν σε περιοχές όπου οι αποδόσεις των καλλιεργειών μειώνονται εξαιτίας της υποβάθμισης της γης που προκαλείται από τον άνθρωπο — μια σιωπηλή κρίση που απειλεί τη γεωργία και την υγεία των οικοσυστημάτων σε ολόκληρο τον κόσμο.
Τα ανωτέρω δεδομένα προέρχονται από τη νέα έκθεση ‘The State of Food and Agriculture’ (SOFA) του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας (FAO) των Ηνωμένων Εθνών, η οποία δημοσιεύθηκε σήμερα κατά τη διάρκεια εκδήλωσης στη Ρώμη, στέλνοντας ένα ξεκάθαρο μήνυμα πως «η υποβάθμιση της γης δεν είναι μόνο περιβαλλοντικό πρόβλημα — επηρεάζει την παραγωγή τροφίμων, το εισόδημα των αγροτών και την επισιτιστική ασφάλεια».
Η έκθεση SOFA 2025 είναι η πιο πλήρης ανάλυση που έχει γίνει μέχρι σήμερα για το πώς η υποβάθμιση της γης που προκαλείται από τον άνθρωπο επηρεάζει τις αποδόσεις των καλλιεργειών. Παρουσιάζει τις περιοχές του πλανήτη που είναι πιο ευάλωτες και δείχνει πώς οι απώλειες συνδέονται με τη φτώχεια, την πείνα και τον υποσιτισμό.
Βασισμένη στα πιο πρόσφατα παγκόσμια δεδομένα σχετικά με την κατανομή των αγροτικών εκμεταλλεύσεων, τα μεγέθη και την παραγωγή καλλιεργειών, η έκθεση προτείνει πρακτικά μέτρα για βιώσιμη διαχείριση της γης και πολιτικές που θα βοηθήσουν να προληφθεί, περιοριστεί ή αντιστραφεί η υποβάθμιση, ενώ παράλληλα θα ενισχυθεί η παραγωγή και το εισόδημα των αγροτών.
«Για να αξιοποιήσουμε αυτές τις ευκαιρίες, πρέπει να δράσουμε αποφασιστικά. Η βιώσιμη διαχείριση της γης απαιτεί ένα υποστηρικτικό περιβάλλον που να ενθαρρύνει τις μακροπρόθεσμες επενδύσεις, την καινοτομία και την υπεύθυνη διαχείριση», έγραψε ο Γενικός Διευθυντής του FAO, QU Dongyu, στον πρόλογο της έκθεσης.
Ο αντίκτυπος της υποβάθμισης της γης
Ο FAO ορίζει την υποβάθμιση της γης ως μακροπρόθεσμη μείωση της ικανότητας της γης να παρέχει βασικές λειτουργίες και υπηρεσίες των οικοσυστημάτων.
Η υποβάθμιση της γης σπάνια οφείλεται σε μία μόνο αιτία· συνήθως προκύπτει από έναν συνδυασμό παραγόντων. Σε αυτούς περιλαμβάνονται φυσικοί παράγοντες, όπως η διάβρωση και η αλάτωση του εδάφους, αλλά και πιέσεις που προκαλούνται από τον άνθρωπο — οι οποίες γίνονται ολοένα και πιο καθοριστικές. Δραστηριότητες όπως η αποψίλωση των δασών, η υπερβόσκηση και οι μη βιώσιμες γεωργικές και αρδευτικές πρακτικές συγκαταλέγονται πλέον στους κύριους παράγοντες της υποβάθμισης. Δεδομένου του σοβαρού αντίκτυπού της στην αγροτική παραγωγικότητα, η έκθεση εστιάζει ειδικά στην ανθρωπογενή υποβάθμιση της γης.
Για τη μέτρησή της, η έκθεση συγκρίνει τις τρέχουσες τιμές τριών βασικών δεικτών — του οργανικού άνθρακα του εδάφους, της διάβρωσης του εδάφους και νερού του εδάφους — με τις συνθήκες που θα επικρατούσαν χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση.
Όσον αφορά τις ανθρώπινες επιπτώσεις από την υποβάθμιση της γης, η έκθεση εκτιμά ότι περίπου 1,7 δισεκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως ζουν σε περιοχές όπου οι γεωργικές αποδόσεις είναι κατά 10% χαμηλότερες λόγω της ανθρώπινης δραστηριότητας. Σε απόλυτους αριθμούς, οι ασιατικές χώρες πλήττονται περισσότερο – τόσο λόγω του συσσωρευμένου «χρέους υποβάθμισης» όσο και της υψηλής πυκνότητας του πληθυσμού τους.
Ωστόσο, η έκθεση αναφέρει ότι η αντιστροφή μόλις του 10% της ανθρωπογενούς υποβάθμισης στις υπάρχουσες γεωργικές εκτάσεις (π.χ. μέσω βιώσιμων πρακτικών διαχείρισης της γης, όπως οι αμειψισπορές και οι καλλιέργειες κάλυψης για τη διατήρηση της υγείας του εδάφους, τη μείωση της διάβρωσης και την ενίσχυση της βιοποικιλότητας) θα μπορούσε να αποκαταστήσει αρκετή παραγωγή για να θρέψει επιπλέον 154 εκατομμύρια ανθρώπους κάθε χρόνο.
Σύμφωνα με την ανακοίνωση του FAO, τα στοιχεία αυτά δεν είναι αφηρημένα — αντιπροσωπεύουν πραγματικές ευκαιρίες για ενίσχυση της επισιτιστικής ασφάλειας, μείωση της πίεσης στα φυσικά οικοσυστήματα και οικοδόμηση πιο ανθεκτικών αγροδιατροφικών συστημάτων.
Για την επίτευξη αυτού του στόχου, η SOFA 2025 καλεί σε ολοκληρωμένες στρατηγικές χρήσης γης και πολιτικές παρεμβάσεις – συμπεριλαμβανομένων ρυθμιστικών μέτρων όπως οι έλεγχοι αποψίλωσης, προγραμμάτων που παρέχουν κίνητρα και μηχανισμών διασύνδεσης επιδοτήσεων με περιβαλλοντικά αποτελέσματα.
Πολιτικές προσαρμοσμένες στην ειδική κατανομή των γεωργικών εκμεταλλεύσεων των χωρών και στις σχετικές προκλήσεις και ευκαιρίες, μπορούν να μειώσουν την υποβάθμιση της γης, παρέχοντας βιώσιμες γεωργικές πρακτικές και αποτρέποντας την αποψίλωση και την υπερβόσκηση.
