Η Ευρωπαϊκή Ένωση στρέφει το ενδιαφέρον της σε μια κρίσιμη διάσταση της βιολογικής γεωργίας: την οικονομική της βιωσιμότητα. Παρά το γεγονός ότι η Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) έχει συμβάλει σημαντικά στην ανάπτυξη του τομέα, οι μέχρι σήμερα αξιολογήσεις επικεντρώνονταν κυρίως στα περιβαλλοντικά και κλιματικά οφέλη, αφήνοντας σε δεύτερο πλάνο τις οικονομικές επιπτώσεις για τους παραγωγούς και την αγροτική οικονομία συνολικά.
Σε αυτό το πλαίσιο, το δίκτυο της ΕΕ για την ΚΑΠ, με τη στήριξη του Ευρωπαϊκού Γραφείου Υποστήριξης Αξιολόγησης, προχωρά στη σύσταση θεματικής ομάδας εργασίας με αντικείμενο την αξιολόγηση της στήριξης της βιολογικής γεωργίας ως προς τις οικονομικές της πτυχές. Στόχος της πρωτοβουλίας είναι η ανάπτυξη πρακτικών κατευθυντήριων γραμμών που θα βοηθήσουν τις διαχειριστικές αρχές και τους αξιολογητές να αξιοποιούν καλύτερα τα διαθέσιμα δεδομένα και να προσεγγίζουν πιο ολοκληρωμένα ζητήματα όπως η κερδοφορία των εκμεταλλεύσεων, η λειτουργία της αλυσίδας αξίας και οι ευρύτερες κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις.
Η ανάγκη για μια τέτοια προσέγγιση είναι επιτακτική. Όπως αναδεικνύεται και από την ειδική έκθεση 19/2024 του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου, η συμβολή της χρηματοδότησης της ΚΑΠ στην οικονομική βιωσιμότητα της βιολογικής γεωργίας παραμένει ανεπαρκώς αξιολογημένη, ενώ τα διαθέσιμα δεδομένα είναι συχνά περιορισμένα ή κατακερματισμένα. Η νέα θεματική ομάδα φιλοδοξεί να καλύψει αυτά τα κενά, δίνοντας έμφαση τόσο στο επίπεδο της γεωργικής εκμετάλλευσης όσο και στις ευρύτερες επιπτώσεις στην οικονομία και την κοινωνία.
Την ίδια στιγμή, μια πρόσφατη σύνθεση 60 αξιολογήσεων από κράτη μέλη της ΕΕ και το Ηνωμένο Βασίλειο, που καλύπτουν την περίοδο 2018 – 2025, προσφέρει πολύτιμες ενδείξεις για τις επιδόσεις της ΚΑΠ στον τομέα της βιολογικής γεωργίας. Οι αξιολογήσεις αυτές εστιάζουν κυρίως στα προγράμματα αγροτικής ανάπτυξης και ειδικότερα στο μέτρο 11, το οποίο στήριξε την υιοθέτηση βιολογικών πρακτικών κατά την περίοδο 2014 – 2022.
Τα ευρήματα δείχνουν ότι, παρά τη σημαντική συμβολή στην επέκταση της βιολογικής γεωργίας, υπάρχουν σοβαρές μεθοδολογικές προκλήσεις. Οι αξιολογήσεις χρησιμοποιούν ένα ευρύ φάσμα εργαλείων, από οικονομετρικές τεχνικές όπως οι διαφορές και οι παλινδρομήσεις πάνελ, έως ποιοτικές μεθόδους όπως συνεντεύξεις και μελέτες περίπτωσης. Ωστόσο, η ετερογένεια αυτή καθιστά δύσκολη τη σύγκριση των αποτελεσμάτων και την εξαγωγή σαφών συμπερασμάτων.
Ένα από τα βασικά προβλήματα είναι η δυσκολία κατασκευής αξιόπιστων αντιπαραδειγμάτων, δηλαδή ομάδων σύγκρισης που να επιτρέπουν την ακριβή εκτίμηση των επιπτώσεων των παρεμβάσεων. Παράλληλα, η μεροληψία επιλογής, καθώς οι βιολογικές εκμεταλλεύσεις διαφέρουν συστηματικά από τις συμβατικές, περιπλέκει περαιτέρω την ανάλυση. Επιπλέον, η έλλειψη ποιοτικών και διασυνδεδεμένων δεδομένων, καθώς και η περιορισμένη γεωχωρική πληροφόρηση, περιορίζουν την αξιοπιστία των ευρημάτων.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι για να βελτιωθεί η κατάσταση απαιτείται καλύτερη ενοποίηση δεδομένων, ανάπτυξη συνόλων δεδομένων πάνελ και σαφέστερη διατύπωση της λογικής παρέμβασης των πολιτικών. Μόνο έτσι θα μπορέσουν οι μελλοντικές αξιολογήσεις να αποτυπώσουν με μεγαλύτερη ακρίβεια την πραγματική επίδραση της ΚΑΠ και να στηρίξουν πιο αποτελεσματικά τη μετάβαση προς ένα βιώσιμο αγροδιατροφικό σύστημα.
Η νέα αυτή προσπάθεια της ΕΕ αποτελεί ένα σημαντικό βήμα προς μια πιο ισορροπημένη και τεκμηριωμένη αξιολόγηση της βιολογικής γεωργίας, όπου η οικονομική διάσταση θα έχει πλέον τη θέση που της αξίζει
