Η δυνατότητα των ανθρώπων να παραμένουν, να επιστρέφουν ή να εγκαθίστανται στις αγροτικές περιοχές από επιλογή και όχι από ανάγκη αναδεικνύεται σε κεντρικό ζητούμενο για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Το λεγόμενο «δικαίωμα παραμονής», που περιλαμβάνεται στις προτεραιότητες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την περίοδο 2024-2029, συνδέεται άμεσα με το μέλλον της υπαίθρου, την ανανέωση των γενεών και τη βιωσιμότητα της γεωργίας.
Η έννοια αυτή δεν περιορίζεται απλώς στη φυσική παρουσία των κατοίκων στην ύπαιθρο. Προϋποθέτει πρόσβαση σε αξιοπρεπή εργασία, εκπαίδευση, βασικές υπηρεσίες, κατοικία, κοινωνική ζωή και πραγματικές ευκαιρίες ανάπτυξης. Με άλλα λόγια, οι αγροτικές περιοχές καλούνται να πάψουν να θεωρούνται τόποι εγκατάλειψης ή έσχατης επιλογής και να μετατραπούν σε χώρους όπου οι νέοι μπορούν να σχεδιάσουν τη ζωή και την επαγγελματική τους πορεία με προοπτική.
Στο πλαίσιο αυτό, το Δίκτυο της ΕΕ για την ΚΑΠ έχει αναλάβει ενεργό ρόλο, ενισχύοντας τη δικτύωση νέων αγροτών, φορέων πολιτικής, εθνικών αρχών, πανεπιστημιακής κοινότητας και Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Σημαντική είναι και η συμβολή των εθνικών δικτύων, τα οποία οργανώνουν δράσεις και πρωτοβουλίες που μεταφέρουν τη συζήτηση από το ευρωπαϊκό επίπεδο στην πράξη.
Καθοριστικό σημείο αποτελεί η στρατηγική της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την ανανέωση των γενεών στη γεωργία, η οποία δημοσιεύθηκε τον Οκτώβριο του 2025. Η στρατηγική επιχειρεί να απαντήσει σε διαχρονικά εμπόδια που αποθαρρύνουν τους νέους από το να ασχοληθούν με τον πρωτογενή τομέα: δυσκολία πρόσβασης στη γη, περιορισμένη χρηματοδότηση, ανάγκη μεταφοράς δεξιοτήτων και γνώσεων, ζητήματα διαδοχής στις εκμεταλλεύσεις, αλλά και συνολικότερη ελκυστικότητα της αγροτικής ζωής.
Τα κράτη μέλη καλούνται να διαμορφώσουν εθνικές στρατηγικές ανανέωσης των γενεών, οι οποίες θα ενσωματωθούν στα εθνικά και περιφερειακά σχέδια έως το 2028. Η απαίτηση αυτή δείχνει ότι το ζήτημα δεν αντιμετωπίζεται πλέον αποσπασματικά, αλλά ως στρατηγική προϋπόθεση για την ανθεκτικότητα της ευρωπαϊκής γεωργίας. Ιδιαίτερη βαρύτητα είχε το σεμινάριο του Δικτύου της ΕΕ για την ΚΑΠ, τον Μάρτιο του 2026, με θέμα τη διασφάλιση του δικαιώματος παραμονής για τους νέους γεωργούς και τη νεολαία της υπαίθρου. Περισσότεροι από 200 συμμετέχοντες, κυρίως νέοι, από 26 κράτη μέλη, αντάλλαξαν προτάσεις για το πώς οι ευρωπαϊκές κατευθύνσεις μπορούν να μετατραπούν σε συγκεκριμένες εθνικές δράσεις.
Οι παρεμβάσεις τους εστίασαν σε πέντε βασικά πεδία:
- πρόσβαση σε γη και πιστώσεις,
- διαγενεακή διαδοχή των αγροκτημάτων,
- ανάπτυξη δεξιοτήτων και καινοτομίας,
- μετατροπή της αγροτικής ζωής σε πραγματική επιλογή και
- συμμετοχή των νέων στον σχεδιασμό πολιτικών.
Χωρίς νέους ανθρώπους, χωρίς κοινωνικές υποδομές και χωρίς πραγματική προοπτική, η ύπαιθρος δεν μπορεί να κρατήσει τον πληθυσμό της. Η ανανέωση των γενεών είναι ζήτημα κοινωνικής συνοχής, περιφερειακής ανάπτυξης και ευρωπαϊκής ανθεκτικότητας.
