Η ανανέωση των γενεών εξελίσσεται σε μία από τις κρισιμότερες προκλήσεις για την ευρωπαϊκή γεωργία και την επιβίωση της υπαίθρου. Παρά τα διαθέσιμα προγράμματα, η είσοδος νέων ανθρώπων στον πρωτογενή τομέα παραμένει περιορισμένη, καθώς το υψηλό αρχικό κόστος, η δυσκολία πρόσβασης στη γη και τον δανεισμό, αλλά και η αβεβαιότητα του αγροτικού εισοδήματος λειτουργούν αποτρεπτικά.
Τα νεότερα στοιχεία της Eurostat αποτυπώνουν το μέγεθος του προβλήματος. Το 2023 μόλις το 10,7% των υπευθύνων γεωργικών εκμεταλλεύσεων στην ΕΕ ήταν ηλικίας κάτω των 40 ετών, ενώ το 61% είχε συμπληρώσει τουλάχιστον το 55ο έτος. Την ίδια στιγμή, περίπου 8,4 εκατομμύρια άνθρωποι εργάζονταν στη γεωργία, με τον κλάδο να αντιπροσωπεύει το 9,5% της συνολικής απασχόλησης στην Ελλάδα.
Η Κοινή Αγροτική Πολιτική 2023-2027 προβλέπει τουλάχιστον 8,5 δισ. ευρώ για τη στήριξη νέων γεωργών και τη γενεακή ανανέωση, με ευρωπαϊκό στόχο την εγκατάσταση περίπου 377.000 νέων παραγωγών. Παράλληλα, το LEADER, οι Ομάδες Τοπικής Δράσης, το Erasmus για Νέους Επιχειρηματίες και τα προγράμματα κατάρτισης μπορούν να χρηματοδοτήσουν δραστηριότητες πέρα από την παραδοσιακή γεωργία: μεταποίηση, αγροτουρισμό, χειροτεχνία, ψηφιακές υπηρεσίες και συνεργατικά εγχειρήματα.
Η νέα ευρωπαϊκή στρατηγική, που παρουσιάστηκε τον Οκτώβριο του 2025, ανεβάζει ακόμη περισσότερο τον πήχη, θέτοντας ως στόχο τον διπλασιασμό του ποσοστού νέων και νεοεισερχόμενων αγροτών έως το 2040. Οι παρεμβάσεις οργανώνονται γύρω από πέντε άξονες: πρόσβαση στη γη, χρηματοδότηση, δεξιότητες, αξιοπρεπείς συνθήκες ζωής στην ύπαιθρο και ομαλή διαδοχή των εκμεταλλεύσεων.
Για την ΚΑΠ 2028-2034 προτείνεται «πακέτο εκκίνησης» με ενίσχυση πρώτης εγκατάστασης έως 300.000 ευρώ, αυξημένα επενδυτικά κίνητρα, ευνοϊκότερα δάνεια και ευρωπαϊκή συγχρηματοδότηση έως 85%. Η Επιτροπή ζητά τουλάχιστον το 6% των αγροτικών δαπανών να κατευθύνεται στη γενεακή ανανέωση, ενώ στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει προταθεί ακόμη υψηλότερη δέσμευση, στο 10%. Οι σχετικές διαπραγματεύσεις, πάντως, παραμένουν ανοιχτές.
Στην Ελλάδα, η τελευταία πρόσκληση των Νέων Γεωργών είχε προϋπολογισμό 410 εκατ. ευρώ. Οι ενισχύσεις κυμαίνονταν από 30.000 έως 44.000 ευρώ, ανάλογα με την παραγωγική κατεύθυνση και την περιοχή εγκατάστασης.
Ωστόσο, το στοίχημα δεν κερδίζεται μόνο με ένα πριμ. Χρειάζονται έγκαιρες πληρωμές, φθηνή χρηματοδότηση, γεωργική εκπαίδευση, συμβουλευτική υποστήριξη, συνεργατικά σχήματα και βασικές υπηρεσίες στην περιφέρεια. Μόνο έτσι η ύπαιθρος μπορεί να μετατραπεί από τόπο αναχώρησης σε χώρο πραγματικής επαγγελματικής και κοινωνικής προοπτικής.
Η σύνδεση της πρωτογενούς παραγωγής με τη μεταποίηση, την πιστοποίηση, την εμπορία και τον αγροτουρισμό μπορεί να προσφέρει στους νέους πολλαπλές πηγές εισοδήματος, περιορίζοντας την εξάρτησή τους από μία μόνο καλλιέργεια ή από τις άμεσες ενισχύσεις.
Για να συμβεί αυτό, απαιτείται καλύτερος συντονισμός μεταξύ ΚΑΠ, LEADER, Περιφερειών, συνεταιρισμών, εκπαιδευτικών ιδρυμάτων και χρηματοπιστωτικών οργανισμών. Οι νέοι παραγωγοί χρειάζονται πρόσβαση σε σύγχρονο εξοπλισμό, ψηφιακά εργαλεία, αρδευτικές υποδομές και οργανωμένα δίκτυα διάθεσης των προϊόντων τους.
Η χρηματοδότηση, συνεπώς, πρέπει να αποτελέσει την αφετηρία μιας ολοκληρωμένης αναπτυξιακής πολιτικής και όχι ένα αποσπασματικό βοήθημα.
