Η ενίσχυση των επιχειρήσεων της υπαίθρου απαιτεί περισσότερα από την πρόσβαση σε ένα χρηματοδοτικό πρόγραμμα. Χρειάζεται συνδυασμό επενδύσεων, συμβουλευτικής υποστήριξης, συνεργασιών και αξιοποίησης των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών κάθε περιοχής, ώστε μεγαλύτερο μέρος της παραγόμενης οικονομικής αξίας να παραμένει στις τοπικές κοινωνίες.
Αυτό είναι το κεντρικό μήνυμα της έκθεσης του Γραφείου Υποστήριξης του Αγροτικού Συμφώνου, η οποία συνοψίζει τα συμπεράσματα διαδικτυακού σεμιναρίου που πραγματοποιήθηκε στις 17 Σεπτεμβρίου 2026. Στην εκδήλωση συμμετείχαν περισσότεροι από 180 εκπρόσωποι από 25 κράτη μέλη της ΕΕ και 12 τρίτες χώρες, εξετάζοντας τρόπους ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας και διαφοροποίησης των οικονομιών της υπαίθρου.
Βασικό εμπόδιο παραμένει η χρηματοδότηση. Το μικρό μέγεθος των επιχειρήσεων, οι περιορισμένες εξασφαλίσεις, η εποχικότητα των εσόδων και ο μεγάλος χρόνος απόδοσης ορισμένων επενδύσεων δυσχεραίνουν τον συμβατικό δανεισμό. Η έκθεση αναδεικνύει τη σημασία των μικροχρηματοδοτήσεων, των εγγυήσεων, των κεφαλαίων με μακροπρόθεσμο επενδυτικό ορίζοντα και της συμμετοχής πολιτών στις επενδύσεις. Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι η χρηματοδότηση αποδίδει περισσότερο όταν συνοδεύεται από καθοδήγηση, ανάπτυξη δεξιοτήτων και πρόσβαση σε αγορές.
Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της Regionalwert στη Γερμανία: περισσότεροι από 1.000 μέτοχοι έχουν εισφέρει περίπου 5 εκατ. ευρώ, στηρίζοντας δίκτυο 23 επιχειρήσεων της περιφερειακής αλυσίδας βιολογικών τροφίμων, με περισσότερους από 600 εργαζομένους. Το μοντέλο συνδέει την επένδυση με τον επιχειρηματικό σχεδιασμό και τη συνεργασία μεταξύ παραγωγής, μεταποίησης και εμπορίου.
Δεύτερος άξονας είναι η μετάβαση από την πώληση πρώτων υλών σε προϊόντα και υπηρεσίες υψηλότερης προστιθέμενης αξίας. Η βιοοικονομία, η αξιοποίηση γεωργικών και δασικών υπολειμμάτων και οι νέες χρήσεις τοπικών πόρων δημιουργούν ευκαιρίες διαφοροποίησης. Σύμφωνα με την έκθεση, τα υφιστάμενα Στρατηγικά Σχέδια της ΚΑΠ προβλέπουν 5,6 δισ. ευρώ για παρεμβάσεις σχετικές με τη βιοοικονομία σε 20 κράτη μέλη.
Στη Ρουμανία, το μοντέλο «One Village – 1 MW» οργανώνει τοπικές αλυσίδες βιοενέργειας, συνδέοντας διαθέσιμη βιομάζα, μεταφορά, τεχνολογία και ανάγκες θέρμανσης. Η προσέγγιση βασίζεται στη σταδιακή ανάπτυξη της προσφοράς και της ζήτησης, ανάλογα με τις συνθήκες κάθε τόπου.
Ελληνικό παράδειγμα αποτελεί το Ninemia Stay & Play στην Ευρυτανία, που συνδυάζει τη φιλοξενία με οικογενειακές δραστηριότητες και το υπαίθριο επιστημονικό πάρκο Newton Park. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, περίπου το 45% του κύκλου εργασιών παραμένει στην τοπική οικονομία, ενώ το 90% των προμηθειών πραγματοποιείται τοπικά.
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποδίδεται στους συνεταιρισμούς και στις κοινωνικές επιχειρήσεις. Στη Γαλλία, η πρωτοβουλία Bouge ton CoQ έχει υποστηρίξει περισσότερους από 290 δήμους στη δημιουργία συμμετοχικών παντοπωλείων, προσφέροντας διεξόδους διάθεσης σε περισσότερους από 4.000 τοπικούς παραγωγούς.
Η ανταγωνιστικότητα της υπαίθρου ενισχύεται όταν οι παραγωγοί συμμετέχουν ουσιαστικά στις αλυσίδες αξίας, οι επιχειρήσεις συνεργάζονται και τα έσοδα μετατρέπονται σε τοπικές θέσεις εργασίας, υπηρεσίες και νέες επενδύσεις.
