Μια πρόσφατη ευρωπαϊκή μελέτη επιχειρεί να απαντήσει σε ένα διαχρονικό ερώτημα της αγροπεριβαλλοντικής πολιτικής: πώς μπορούμε να ποσοτικοποιήσουμε, με τρόπο συγκρίσιμο και πρακτικό, τις επιπτώσεις των γεωργικών πρακτικών στην υγεία του εδάφους; Η μελέτη με τίτλο «Rough estimate of the soil protection potential of the CAP Strategic Plans during the 2023-2027 Strategic Plan» παρουσιάζει μια μεθοδολογία «κατά προσέγγιση» εκτίμησης των δυνητικών επιπτώσεων που έχουν τα Στρατηγικά Σχέδια της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ) στην ποιότητα και λειτουργικότητα των εδαφών.
Στον πυρήνα της ανάλυσης βρίσκονται έξι κρίσιμοι δείκτες υγείας εδάφους: η περιεκτικότητα σε οργανικό άνθρακα, το άζωτο του εδάφους, η ικανότητα συγκράτησης νερού, η πυκνότητα συσκευασίας (ως ένδειξη συμπίεσης), η έκπλυση αζώτου και η απορροή και διάβρωση του εδάφους από το νερό. Πρόκειται για δείκτες που συνδέονται άμεσα τόσο με τη γονιμότητα και την παραγωγικότητα όσο και με την ανθεκτικότητα απέναντι στην κλιματική πίεση, τις πλημμύρες και την απώλεια γόνιμου εδάφους.
Από τις παρεμβάσεις της ΚΑΠ σε μετρήσιμες εκτιμήσεις
Η μεθοδολογία της μελέτης βασίζεται κυρίως σε δημόσιες βάσεις δεδομένων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Αρχικά, εντοπίζει τις αγροπεριβαλλοντικές γεωργικές πρακτικές που υποστηρίζονται από τα Στρατηγικά Σχέδια της ΚΑΠ και καταγράφει τους αναμενόμενους τομείς εφαρμογής τους. Στη συνέχεια, αξιολογεί τη δυνητική επίδραση κάθε πρακτικής πάνω στους έξι δείκτες, ώστε να διαμορφωθεί μια συνολική εικόνα για το «δυναμικό προστασίας του εδάφους» που ενσωματώνει κάθε σχέδιο.
Σημαντικό στοιχείο είναι ότι η προσέγγιση δεν στοχεύει να υποκαταστήσει επιτόπιες μετρήσεις, αλλά να προσφέρει ένα εύχρηστο εργαλείο πολιτικής: μια επαναλήψιμη διαδικασία που επιτρέπει συγκρίσεις μεταξύ χωρών και σχεδίων, με κοινή μετρική και διαφανή λογική.
Τα ευρήματα: σημαντικό περιθώριο βελτίωσης της υγείας του εδάφους
Η ανάλυση κάλυψε 13 Στρατηγικά Σχέδια, τα οποία επιλέχθηκαν επειδή θεωρούνται «φιλοδοξότερα» ως προς την προστασία του εδάφους και επειδή αντιπροσωπεύουν την ποικιλομορφία των εδαφοκλιματικών συνθηκών στην ΕΕ. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι οι παρεμβάσεις των CSP έχουν ουσιαστικό δυναμικό βελτίωσης, ιδίως στον οργανικό άνθρακα του εδάφους, έναν δείκτη-κλειδί για τη γονιμότητα, τη δέσμευση άνθρακα και τη δομή του εδάφους.
Ενδεικτικά, η μελέτη εκτιμά μια δυνητική αύξηση της περιεκτικότητας του γεωργικού εδάφους σε οργανικό άνθρακα στο επιφανειακό στρώμα (0-30 cm) κατά 0,92% ετησίως, με μεγάλες διαφοροποιήσεις ανά χώρα: από 0,21% στο Λουξεμβούργο έως 1,59% στη Ρουμανία. Η εικόνα αυτή υποδηλώνει ότι, τουλάχιστον σε επίπεδο σχεδιασμού, υπάρχει σαφές περιθώριο να ενισχυθούν πρακτικές που χτίζουν οργανική ουσία, μειώνουν την έκπλυση θρεπτικών και περιορίζουν τη διάβρωση.
Προς μια τυποποιημένη παρακολούθηση στο πλαίσιο νέων κανόνων
Η μελέτη φιλοδοξεί να λειτουργήσει ως «πρώτο βήμα» προς μια τυποποιημένη μέθοδο παρακολούθησης των επιπτώσεων της ΚΑΠ στην υγεία του εδάφους, ειδικά ενόψει του νέου ευρωπαϊκού πλαισίου για την παρακολούθηση του εδάφους. Παράλληλα, υπογραμμίζει τη σημασία αξιόπιστων επιστημονικών βάσεων δεδομένων, όπως η βιβλιοθήκη αποδεικτικών στοιχείων για γεωργικές πρακτικές του ΚΚΕρ και το Παρατηρητήριο Εδάφους της ΕΕ (EUSO), ώστε οι αξιολογήσεις πολιτικής να στηρίζονται σε σταθερά και επικαιροποιημένα δεδομένα.
Τέλος, το Δίκτυο της ΕΕ για την ΚΑΠ, με την υποστήριξη του Ευρωπαϊκού Γραφείου Υποστήριξης Αξιολόγησης, προγραμματίζει διαδικτυακή εκδήλωση ανάπτυξης ικανοτήτων στις αρχές της άνοιξης, με στόχο την αναλυτική παρουσίαση της μεθοδολογίας σε αξιολογητές και διαχειριστικές αρχές.
Σε μια περίοδο που η υποβάθμιση του εδάφους μετατρέπεται σε στρατηγικό κίνδυνο για τη γεωργία και το περιβάλλον, η ανάγκη για μετρήσιμα εργαλεία αξιολόγησης γίνεται πιο επίκαιρη από ποτέ.
