Τεχνητή νοημοσύνη, drones, ηλεκτρονικές παγίδες και βιολογικές μέθοδοι επιστρατεύονται στο ερευνητικό πρόγραμμα του 2026 για την προστασία της ελαιοπαραγωγής.
Ένα εκτεταμένο πλέγμα ερευνητικών και πιλοτικών παρεμβάσεων για την αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση του δάκου της ελιάς ενεργοποιεί το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, εγκρίνοντας το Πρόγραμμα Συγκριτικών Πειραματικών Εργασιών Καταπολέμησης για το 2026.
Η απόφαση επιχειρεί να συνδέσει την εφαρμοσμένη έρευνα με τις πραγματικές ανάγκες των ελαιοκομικών περιοχών, κινητοποιώντας τις Διευθύνσεις Αγροτικής Οικονομίας και Κτηνιατρικής, πανεπιστήμια, ερευνητικά ιδρύματα και εξειδικευμένα εργαστήρια. Κεντρικός στόχος είναι η βελτίωση της προληπτικής μεθόδου των δολωματικών ψεκασμών, αλλά και η σταδιακή ενσωμάτωση ψηφιακών, βιολογικών και περιβαλλοντικά ηπιότερων λύσεων στο Εθνικό Πρόγραμμα Δακοκτονίας.
Έλεγχοι σε ελαιόκαρπο και ελαιόλαδο
Ο πρώτος άξονας αφορά τον έλεγχο υπολειμμάτων των εντομοκτόνων που χρησιμοποιούνται στη συλλογική καταπολέμηση του δάκου. Δείγματα ελαιοκάρπου ή και ελαιολάδου θα συλλέγονται έως τις 31 Μαρτίου 2027, προκειμένου να καλυφθούν περιοχές με διαφορετικές περιόδους συγκομιδής.
Μέσα από τις αναλύσεις επιδιώκεται να ελεγχθεί η ορθή χρήση των φυτοπροστατευτικών προϊόντων, να διερευνηθεί η παρουσία υπολειμμάτων στο τελικό προϊόν και να ενισχυθεί η προστασία του περιβάλλοντος. Στο πρόγραμμα συμμετέχουν οι αρμόδιες ΔΑΟΚ, το Περιφερειακό Κέντρο Προστασίας Φυτών Θεσσαλονίκης και το Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο. Μεταξύ των περιοχών που εντάσσονται στους ελέγχους περιλαμβάνεται και η Αιτωλοακαρνανία.
Παράλληλα, στην Πελοπόννησο θα πραγματοποιηθεί ειδική έρευνα σε περίπου 30 δείγματα αερολύματος, ώστε να μετρηθούν οι συγκεντρώσεις εντομοκτόνων στην ατμόσφαιρα και να αξιολογηθεί η πιθανή έκθεση οργανισμών που δεν αποτελούν στόχο των ψεκασμών.
Στο μικροσκόπιο η ανθεκτικότητα
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά η παρακολούθηση της ανθεκτικότητας του δάκου στα εγκεκριμένα εντομοκτόνα. Οι έρευνες θα πραγματοποιηθούν με κλασικές βιοδοκιμές, αλλά και με μοριακούς δείκτες που μπορούν να προειδοποιήσουν εγκαίρως για τον κίνδυνο ανάπτυξης ανθεκτικών πληθυσμών.
Τα στοιχεία θα καταχωρίζονται στη διαδικτυακή βάση δεδομένων «Γάλανθος», ώστε να διαμορφώνεται μια συστηματική εικόνα ανά περιοχή. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη μοριακή ανάλυση της ανθεκτικότητας στη δραστική ουσία spinosad, καθώς ο αριθμός των διαθέσιμων δραστικών ουσιών είναι περιορισμένος και η απώλεια της αποτελεσματικότητάς τους θα δημιουργούσε σοβαρά προβλήματα στην προστασία της παραγωγής.
Θα εξεταστούν επίσης οι επιπτώσεις διαφορετικών ψεκαστικών διαλυμάτων στη βιολογία του εντόμου, η αποτελεσματικότητα των χρησιμοποιούμενων σκευασμάτων και τα επίπεδα φυσικού παρασιτισμού, με στόχο τα αποτελέσματα να αξιοποιηθούν στον σχεδιασμό της δακοκτονίας του 2027.
GPS, τεχνητή νοημοσύνη και ηλεκτρονικές παγίδες
Σημαντικό μέρος του προγράμματος αφορά την αξιοποίηση νέων τεχνολογιών, με στόχο τον περιορισμό του κόστους και τη μείωση των άσκοπων ψεκασμών. Προβλέπεται η χρήση GPS, συσκευών γεωεντοπισμού και κινητών τηλεφώνων για την ηλεκτρονική παρακολούθηση των δολωματικών εφαρμογών σε τουλάχιστον 20.000 στρέμματα ανά συμμετέχουσα Περιφερειακή Ενότητα.
Συστήματα γεωπληροφορικής θα συνδυάζουν τις καταγραφές των παγίδων με την πορεία των ψεκαστικών οχημάτων, δημιουργώντας χάρτες επικινδυνότητας και επιτρέποντας την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας ανά σκεύασμα και περιοχή. Στη συγκεκριμένη δράση συμμετέχουν, μεταξύ άλλων, οι ΔΑΟΚ Αιτωλοακαρνανίας, Θεσπρωτίας, Λέσβου, Μαγνησίας, Σάμου, Χαλκιδικής και Μεσσηνίας.
Παράλληλα, ηλεκτρονικές παγίδες χαμηλού κόστους θα φωτογραφίζουν τα έντομα και θα αποστέλλουν τις εικόνες σε κεντρικό σύστημα, όπου αλγόριθμοι τεχνητής νοημοσύνης θα αναγνωρίζουν και θα καταμετρούν αυτόματα τους δάκους. Το πιλοτικό δίκτυο θα λειτουργήσει σε Χανιά, Χαλκιδική και Σάμο και θα συγκριθεί με τις συμβατικές γυάλινες παγίδες McPhail.
Στα Ιόνια Νησιά συνεχίζεται το πρόγραμμα «ΟΔΥΣΣΕΑΣ 2026», με αναβάθμιση και συντήρηση 75 ηλεκτρονικών δακοπαγίδων, καθώς και ψηφιακή παρακολούθηση των ψεκαστικών οχημάτων.
Πειραματικοί ψεκασμοί με drones
Από τις πλέον καινοτόμες παρεμβάσεις είναι το πρόγραμμα «ΕΞΑΡΧΟΣ 2026», μέσω του οποίου θα πραγματοποιηθούν πιλοτικοί δολωματικοί ψεκασμοί με μη επανδρωμένα αεροσκάφη. Τα drones θα χρησιμοποιηθούν, μετά τη χορήγηση της απαιτούμενης άδειας πειραματισμού, σε ελαιώνες οκτώ Περιφερειακών Ενοτήτων, έκτασης 75 στρεμμάτων ανά περιοχή.
Η αξιολόγηση θα περιλαμβάνει την αποτελεσματικότητα κατά του εντόμου, την προσβολή του καρπού, την κατανάλωση νερού και ενέργειας, τη διάρκεια των επεμβάσεων και την ποσότητα των εφαρμοζόμενων δραστικών ουσιών. Παράλληλη έρευνα θα εξετάσει την έκθεση εργαζομένων και κατοίκων γειτονικών περιοχών, ώστε να προσδιοριστούν ασφαλείς όροι χρήσης. Ο προϋπολογισμός του βασικού σκέλους ανέρχεται έως τις 208.000 ευρώ.
Παγίδες και βιολογικές λύσεις
Το πρόγραμμα επενδύει ακόμη στη μαζική παγίδευση, στην αναζήτηση νέων ελκυστικών ουσιών και στην πειραματική εφαρμογή της στρατηγικής «push–pull», η οποία συνδυάζει απωθητικά και ελκυστικά μέσα για τη μείωση της ωοτοκίας.
Στις βιολογικές μεθόδους περιλαμβάνονται η καταγραφή των φυσικών εχθρών του δάκου, η χρήση εντομοπαθογόνων μυκήτων, η ανάλυση του ιικού φορτίου του εντόμου και η αξιολόγηση φυσικών ουσιών και ορυκτών σκευασμάτων χαμηλής περιβαλλοντικής επιβάρυνσης. Οι δοκιμές θα γίνουν τόσο σε εργαστηριακές όσο και σε πραγματικές συνθήκες ελαιώνα.
Το πρόγραμμα ολοκληρώνεται με ελέγχους ποιότητας των εντομοκτόνων, των εντομοελκυστικών και των ψεκαστικών διαλυμάτων της προμήθειας του 2026. Οι τεχνικές και οικονομικές εκθέσεις των φορέων θα υποβληθούν έως τις 19 Μαρτίου 2027, ενώ όσα αποτελέσματα κριθούν ώριμα και ασφαλή θα εξεταστούν για ενσωμάτωση στο εθνικό σύστημα δακοκτονίας.
