Σε κατάσταση αυξημένης εγρήγορσης καλεί τις χώρες ο Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών, προειδοποιώντας ότι οι διασυνοριακές ασθένειες των ζώων εξαπλώνονται ταχύτερα και με σοβαρότερες επιπτώσεις σε όλες τις περιοχές του κόσμου.
Η γρίπη των πτηνών, η αφρικανική πανώλη των χοίρων, ο αφθώδης πυρετός, η πανώλη των μικρών μηρυκαστικών, αλλά και νέες ή επανεμφανιζόμενες ζωονοσογόνες απειλές, όπως ο ιός Nipah, ο Έμπολα και ο hantavirus των Άνδεων, συνθέτουν ένα ολοένα πιο σύνθετο τοπίο κινδύνων για την παγκόσμια αγροδιατροφική αλυσίδα.
Σύμφωνα με τον FAO, το πρόβλημα δεν περιορίζεται στην υγεία των ζώων. Οι επιδημικές εξάρσεις μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές διαταραχές στη γεωργική παραγωγή, στο διεθνές εμπόριο, στον τουρισμό και στα μέσα διαβίωσης εκατομμυρίων ανθρώπων, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις δημιουργούν και άμεσους κινδύνους για τη δημόσια υγεία. Ο τομέας της κτηνοτροφίας στηρίζει περισσότερα από ένα δισεκατομμύριο μέσα διαβίωσης παγκοσμίως και παράγει κάθε χρόνο οικονομική αξία τρισεκατομμυρίων δολαρίων, γεγονός που καθιστά την προστασία της υγείας των ζώων κρίσιμο παράγοντα οικονομικής και κοινωνικής σταθερότητας.
Οι αιτίες της εξάπλωσης είναι πολλαπλές. Η αυξημένη μετακίνηση ζώων, ανθρώπων και προϊόντων, οι αλλαγές στα παραγωγικά συστήματα, οι περιβαλλοντικές πιέσεις και οι μεγάλες διαφορές στην κτηνιατρική ικανότητα και στην επιτήρηση από χώρα σε χώρα δημιουργούν νέες «διόδους» μετάδοσης. Για τον λόγο αυτό, ο FAO υπογραμμίζει την ανάγκη για ισχυρότερα συστήματα παρακολούθησης, έγκαιρο εντοπισμό, άμεση ανταλλαγή πληροφοριών και στενότερη διεθνή συνεργασία.
Τα οικονομικά στοιχεία αποτυπώνουν το μέγεθος της απειλής. Η γρίπη των πτηνών έχει οδηγήσει στην απώλεια περισσότερων από 633 εκατ. πουλερικών και απειλεί μια αγορά ύψους 48 δισ. δολαρίων. Ο αφθώδης πυρετός προκαλεί ετήσιες απώλειες 11,3 δισ. δολαρίων, ενώ η αφρικανική πανώλη των χοίρων έχει μειώσει τα κοπάδια χοίρων κατά περισσότερο από 40% σε ορισμένες περιοχές της Ασίας. Τα δεδομένα αυτά ενισχύουν το επιχείρημα ότι η πρόληψη είναι όχι μόνο υγειονομικά αναγκαία, αλλά και οικονομικά συμφέρουσα.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν και οι πρόσφατες εξελίξεις. Ο σκώληκας του Νέου Κόσμου έχει επανεμφανιστεί στις Ηνωμένες Πολιτείες, μετά από δεκαετίες επιτυχούς περιορισμού, έχοντας εξαπλωθεί προς τα βόρεια μέσω Κεντρικής Αμερικής και Μεξικού. Παράλληλα, η διεθνής εξάπλωση του ορότυπου SAT1 του αφθώδους πυρετού πέρα από την ιστορική του εμβέλεια στην Αφρική προκαλεί ανησυχία σε περιοχές της Ασίας και της Μέσης Ανατολής.
Ο FAO επισημαίνει ότι η πρόληψη και η ετοιμότητα παραμένουν τα αποτελεσματικότερα και λιγότερο δαπανηρά εργαλεία έναντι των κρίσεων. Όταν τα εθνικά συστήματα αδυνατούν να ανταποκριθούν, ο Οργανισμός λειτουργεί ως μηχανισμός έκτακτης υποστήριξης, διαθέτοντας τεχνογνωσία, συντονισμό και πόρους.
Στο πλαίσιο αυτό, προωθείται το Παγκόσμιο Πρόγραμμα Εταιρικής Σχέσης για τις Διασυνοριακές Ασθένειες των Ζώων, σε συνεργασία και με οργανισμούς όπως ο Παγκόσμιος Οργανισμός για την Υγεία των Ζώων. Στόχος είναι η ενίσχυση των εθνικών ικανοτήτων, η βιώσιμη χρηματοδότηση και η μετάβαση από την καθυστερημένη αντίδραση σε ανθεκτικά συστήματα πρόληψης, έγκαιρης προειδοποίησης και ταχείας παρέμβασης.
