Από την Κυριακή 18 Αυγούστου 2024, τέθηκε σε ισχύ ο κανονισμός για την αποκατάσταση της φύσης. Πρόκειται για ακόμα ένα βήμα για την αντιστροφή της τάσης απώλειας της βιοποικιλότητας, την επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας και τη βελτίωση της ετοιμότητας και της ανθεκτικότητας της Ευρώπης απέναντι στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.
Ο εν λόγω κανονισμός θα βοηθήσει την ΕΕ και τα κράτη μέλη της να επιτύχουν τον στόχο αποκατάστασης για τον οποίο δεσμεύτηκαν στη συμφωνία του Κουνμίνγκ-Μόντρεαλ για τη βιοποικιλότητα στο πλαίσιο της COP15 τον Δεκέμβριο του 2022, ενώ αποτελεί και βασικό στοιχείο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας, καθώς και της στρατηγικής της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα.
Ο κανονισμός για την αποκατάσταση της φύσης θέτει σε εφαρμογή μια συνεχή και βιώσιμη διαδικασία αποκατάστασης της φύσης στις χερσαίες και θαλάσσιες περιοχές της ΕΕ. Σε επίπεδο ΕΕ έχει τεθεί ο στόχος τα κράτη μέλη να θεσπίσουν μέτρα αποκατάστασης για τουλάχιστον το 20% των χερσαίων περιοχών και το 20% των θαλασσών της ΕΕ έως το 2030. Τα μέτρα αυτά θα πρέπει να έχουν τεθεί σε εφαρμογή έως το 2050 για όλα τα οικοσυστήματα που χρήζουν αποκατάστασης.
Ειδικότερα, διαφορετικοί στόχοι αποκατάστασης θα ισχύουν για διαφορετικά οικοσυστήματα, όπως τους τυρφώνες, τα δάση, τις γεωργικές εκτάσεις, τις θαλάσσιες περιοχές και τα συστήματα γλυκών υδάτων, αλλά και τις πόλεις, όπου η παρουσία δέντρων και πρασίνου θα συμβάλει στον καθαρισμό του αέρα και στη μείωση των θερμοκρασιών. Εναπόκειται στα κράτη μέλη να αποφασίσουν ποια ειδικά μέτρα θα εφαρμόσουν στην επικράτειά τους. Θα καταρτίσουν τα εθνικά τους σχέδια αποκατάστασης με ανοικτό και διαφανή τρόπο, προσαρμόζοντας τις ανάγκες και τα μέτρα αποκατάστασης στο εθνικό πλαίσιο. Η Επιτροπή θα στηρίξει τις εθνικές αρχές στην κατάρτιση των σχεδίων τους. Τα προσχέδια, στα οποία θα καθορίζονται τα ορόσημα για το 2030, το 2040 και το 2050, θα πρέπει να υποβληθούν στην Επιτροπή εντός 2 ετών από την έναρξη ισχύος του κανονισμού.
Με αυτά τα μέτρα και τους στόχους, ο νέος κανονισμός θα συμβάλει στην αποκατάσταση της βιοποικιλότητας της ΕΕ και στην ανάσχεση της απώλειάς της, η οποία, παρά τις τρέχουσες προσπάθειες, συνεχίζεται με ανησυχητικό ρυθμό.
Σήμερα, πάνω από το 80% των αξιολογήσεων καταδεικνύει ότι η κατάσταση διατήρησης των ευρωπαϊκών τύπων οικοτόπων είναι μέτρια ή κακή, ενώ η κατάσταση πολλών τύπων οικοτόπων επιδεινώνεται περαιτέρω. Ταυτόχρονα, επιτυχημένα παραδείγματα έργων αποκατάστασης σ’ ολόκληρη την Ευρώπη καταδεικνύουν τα πολλαπλά κοινωνικά και οικονομικά οφέλη τους, καθώς και το γεγονός ότι η βιοποικιλότητα έχει καθοριστικό ρόλο στην ανθεκτικότητα της Ευρώπης, απέναντι σε προκλήσεις όπως η λειψυδρία, οι απειλές για την επισιτιστική ασφάλεια ή οι ζωονόσοι.
Εθνικά σχέδια αποκατάστασης
Διαφορετικοί στόχοι αποκατάστασης ισχύουν για διαφορετικά οικοσυστήματα και τα κράτη μέλη θα αποφασίσουν τα συγκεκριμένα μέτρα που θα εφαρμόσουν στην επικράτειά τους. Για τον σκοπό αυτό, κάθε κράτος μέλος θα καταρτίσει εθνικό σχέδιο αποκατάστασης, στο οποίο θα καθορίζονται οι ανάγκες αποκατάστασης και τα μέτρα για την εκπλήρωση των υποχρεώσεων και την επίτευξη των στόχων του νόμου, προσαρμοσμένων στο εθνικό πλαίσιο και λαμβάνοντας υπόψη την ποικιλομορφία των διαφόρων περιφερειών.
Τα εθνικά σχέδια αποκατάστασης θα πρέπει να περιλαμβάνουν χρονοδιάγραμμα εφαρμογής, τους απαιτούμενους χρηματοδοτικούς πόρους και τα προβλεπόμενα μέσα χρηματοδότησης, καθώς και τα αναμενόμενα οφέλη, ιδίως για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και τον μετριασμό της. Τα κράτη μέλη πρέπει να προσδιορίσουν συνέργειες με άλλες πολιτικές, όπως ο μετριασμός της κλιματικής αλλαγής και η προσαρμογή σε αυτήν, η υποβάθμιση της γης, η πρόληψη καταστροφών, η γεωργία, η αλιεία, η δασοκομία και η ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
Τα κράτη μέλη πρέπει να υποβάλουν προσχέδιο στην Επιτροπή εντός δύο ετών από την ημερομηνία έναρξης ισχύος, στο οποίο καθορίζονται τα ορόσημα για το 2030, το 2040 και το 2050. Τα σχέδια αυτά πρέπει να αναπτυχθούν ανοικτά και με διαφάνεια, επιτρέποντας στο κοινό και σε όλους τους σχετικούς ενδιαφερόμενους φορείς να συμμετάσχουν στη διαδικασία. Η Επιτροπή θα στηρίξει τις εθνικές αρχές στη δημιουργία αυτών των σχεδίων.
Η Επιτροπή αξιολογεί τα προσχέδια και μπορεί να διατυπώνει παρατηρήσεις τις οποίες τα κράτη μέλη πρέπει να λαμβάνουν υπόψη στα τελικά τους σχέδια. Εντός έξι μηνών από την παραλαβή τυχόν παρατηρήσεων, κάθε κράτος μέλος πρέπει να οριστικοποιήσει το σχέδιό του, να το δημοσιεύσει και να το υποβάλει στην Επιτροπή. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος θα συντάσσει τακτικές τεχνικές εκθέσεις σχετικά με την πρόοδο προς την επίτευξη των στόχων. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να επανεξετάσουν τα σχέδιά τους το αργότερο έως το 2032 και το 2042.
Τα κράτη μέλη μπορούν να κινητοποιήσουν τα αναγκαία κονδύλια από δημόσιες και ιδιωτικές πηγές, συμπεριλαμβανομένων των κονδυλίων της ΕΕ. Μπορούν να αντλήσουν από διάφορες ευκαιρίες χρηματοδότησης της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των ταμείων της κοινής γεωργικής πολιτικής, των περιφερειακών ταμείων, του προγράμματος LIFE, του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» (το ταμείο έρευνας της ΕΕ) και του Ευρωπαϊκού Ταμείου Θάλασσας, Αλιείας και Υδατοκαλλιέργειας.
Ειδικοί στόχοι και υποχρεώσεις
Για την επίτευξη των στόχων αποκατάστασης της φύσης σε επίπεδο ΕΕ, ο κανονισμός θέτει ποσοτικοποιημένους και χρονικά δεσμευτικούς στόχους αποκατάστασης για τους οικοτόπους που περιλαμβάνονται στο παράρτημα I της οδηγίας για τους οικοτόπους (συμπεριλαμβανομένων των δασικών οικοτόπων, των τυρφώνων, των λειμώνων, των ποταμών και των λιμνών), καθώς και στόχους για τους οικοτόπους προστατευόμενων ειδών βάσει των οδηγιών για τους οικοτόπους και τα πτηνά, και στόχους αποκατάστασης για βασικά θαλάσσια ενδιαιτήματα που καλύπτονται από τις οδηγίες για τη φύση και την οδηγία-πλαίσιο για τη θαλάσσια στρατηγική.
Πέρα από τους οικοτόπους που καλύπτονται από την ισχύουσα νομοθεσία, προκειμένου να διασφαλιστεί η συνεχής παροχή οικοσυστημικών υπηρεσιών στους ευρωπαίους πολίτες, ο νόμος απαιτεί από τα κράτη μέλη:
- να σταματήσει η απώλεια αστικού πρασίνου και να αυξηθεί ο αστικός χώρος πρασίνου και η κάλυψη του αστικού θόλου των δέντρων αποκατάσταση της φυσικής συνδεσιμότητας των ποταμών και των φυσικών λειτουργιών των σχετικών πλημμυρικών περιοχών
- να σταματήσει και να αντιστρέψει τη μείωση των επικονιαστών
- αποκατάσταση και επανύγρανση τυρφώνων γεωργικής χρήσης
- να θέσουν σε εφαρμογή μέτρα με στόχο την αύξηση των πληθυσμών πτηνών των γεωργικών εκτάσεων και την επίτευξη θετικής τάσης σε ορισμένους άλλους βασικούς δείκτες βιοποικιλότητας στα γεωργικά οικοσυστήματα·
- να επιτευχθεί θετική τάση σε μια σειρά δεικτών βιοποικιλότητας στα δασικά οικοσυστήματα
- συμβολή στη δέσμευση σε επίπεδο ΕΕ για φύτευση τουλάχιστον τριών δισεκατομμυρίων επιπλέον δένδρων έως το 2030
