Η ευρωπαϊκή γεωργία βρίσκεται τα τελευταία χρόνια σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι, καθώς πλήττεται από πολλαπλές και διαδοχικές κρίσεις που απειλούν την ανθεκτικότητα και το μέλλον του κλάδου. Στο πλαίσιο αυτό, στη σημερινή συνεδρίαση του Τμήματος «Γεωργία, Αγροτική Ανάπτυξη, Περιβάλλον» – ΝΑΤ- της Ομάδας ΙΙΙ της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής (ΕΟΚΕ), στην οποία μετείχε από πλευράς της ΕΘΕΑΣ ο Γενικός Διευθυντής κ. Μόσχος Κορασίδης, ως μέλος της ΕΟΚΕ, συζητήθηκε η έκφραση γνώμης της Επιτροπής επί της «Στρατηγικής για την ανανέωση των γενεών στη γεωργία», η οποία και ψηφίστηκε από το Τμήμα.
Οι πιέσεις που αντιμετωπίζει ο τομέας δεν επηρεάζουν μόνο τους εν ενεργεία αγρότες, αλλά κυρίως αποθαρρύνουν και τη νέα γενιά, η οποία δυσκολεύεται να εισέλθει στον πρωτογενή τομέα, αναγνωρίζοντας την έλλειψη κατάλληλων συνθηκών και επαρκών κινήτρων για να ανταποκριθεί στις αυξημένες απαιτήσεις του κλάδου και να διαμορφώσει βιώσιμες επαγγελματικές προοπτικές.
Ο στρατηγικός χαρακτήρας της ανανέωσης των γενεών
Στο πλαίσιο αυτό, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ), λαμβάνοντας υπόψη τη γήρανση του αγροτικού πληθυσμού, σε συνδυασμό με τις αυξανόμενες απαιτήσεις της πράσινης μετάβασης και της επισιτιστικής ασφάλειας, παρεμβαίνει δυναμικά στη συζήτηση για τη «Στρατηγική για την ανανέωση των γενεών στη γεωργία».
Υπογραμμίζει ότι χωρίς ουσιαστικά, δεσμευτικά και επαρκώς χρηματοδοτούμενα μέτρα, η ευρωπαϊκή γεωργία κινδυνεύει να στερηθεί το ανθρώπινο δυναμικό που είναι αναγκαίο για τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα και ανθεκτικότητά της. Η ανανέωση των γενεών αποτελεί θεμέλιο λίθο για την επισιτιστική κυριαρχία, τη συνοχή των αγροτικών περιοχών και τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης.
Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η δημογραφική εικόνα της ευρωπαϊκής γεωργίας είναι ιδιαίτερα ανησυχητική, καθώς η μέση ηλικία των γεωργών ανέρχεται στα 57 έτη, ενώ μόλις ένα μικρό ποσοστό είναι κάτω των 40 ετών.
Τα επόμενα χρόνια, ένας στους τρεις γεωργούς αναμένεται να αποχωρήσει από το επάγγελμα, γεγονός που απειλεί άμεσα τη συνέχεια της γεωργικής δραστηριότητας και τη σταθερότητα των αγροτικών οικονομιών. Παρότι χαιρετίζει την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, εκφράζει τον φόβο ότι αυτή θα παραμείνει «νεκρό γράμμα», καθώς εκτιμά ότι δεν μπορεί να εφαρμοστεί αποτελεσματικά σε ένα πλαίσιο δραστικής μείωσης του προϋπολογισμού της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής (ΚΓΠ). Για τον λόγο αυτό, ζητά το ελάχιστο ποσοστό τουλάχιστον 6% των εθνικών κονδυλίων της ΚΓΠ που κατευθύνονται στους γεωργούς νεαρής ηλικίας να καταστεί υποχρεωτικό όριο.
Από τις παρεμβάσεις των εισηγητών της γνωμοδότησης αναδείχθηκε, επίσης, ως ιδιαίτερα κρίσιμο στοιχείο η έντονη ανισορροπία στη συμμετοχή των νέων στη γεωργική παραγωγή μεταξύ των κρατών μελών. Ενδεικτικά, μόνο σε ένα κράτος μέλος, την Αυστρία, η συμμετοχή των νέων στη γεωργία ανέρχεται σε περίπου 25%, γεγονός που την καθιστά εξαίρεση στον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Αντίθετα, σε άλλες περιοχές, όπως η Ιβηρική Χερσόνησος, το αντίστοιχο ποσοστό περιορίζεται μόλις στο 4%, αποτυπώνοντας το βάθος του δημογραφικού προβλήματος. Όπως επισημάνθηκε από την Πρόεδρο του Τμήματος κ. Piroska Kállay (HU-II) και τον εισηγητή της γνωμοδότησης κ. Arnold Puech d’Alissac (FR-I), η περίπτωση της Αυστρίας αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα καλής πρακτικής, το οποίο θα πρέπει να μελετηθεί σε βάθος, προκειμένου να εντοπιστούν τα πολιτικά και χρηματοδοτικά εργαλεία που οδήγησαν στη βελτίωση της συμμετοχής των νέων στον αγροτικό τομέα.
Προγραμματισμός της επόμενης ΚΓΠ και οικονομική στήριξη των νέων
Ταυτόχρονα, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι ο προγραμματισμός της επόμενης ΚΓΠ πρέπει να ενοποιήσει τα υφιστάμενα εργαλεία και να ενισχύσει τη συμπληρωματικότητά τους, ιδίως μέσω της αύξησης της συμπληρωματικής εισοδηματικής στήριξης για τους γεωργούς νεαρής ηλικίας, των ενισχύσεων εγκατάστασης και των επενδυτικών ενισχύσεων. Παράλληλα, κρίνεται αναγκαία η ενεργοποίηση της εργαλειοθήκης διαχείρισης κινδύνων της ΚΓΠ, με επαρκή χρηματοδότηση.
Εκπαίδευση και Επικοινωνία
Στο ίδιο πλαίσιο, η ΕΟΚΕ ζητεί τη διοργάνωση μιας θετικής επικοινωνιακής εκστρατείας ευρωπαϊκής εμβέλειας για τη γεωργία, με στόχο την ανάδειξη της στρατηγικής, οικονομικής, κοινωνικής και περιβαλλοντικής της σημασίας. Καλεί, επίσης, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να καταστήσει υποχρεωτική, σε επίπεδο κρατών μελών, την εκπαίδευση στη διατροφή και τη γεωργία ήδη από πολύ νεαρή ηλικία, μέσω της προσαρμογής των σχολικών προγραμμάτων.
Χρηματοδοτικά εργαλεία, φορολογικά κίνητρα και αναγεννητική γεωργία
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη σημασία των συστημάτων εγγυήσεων και στήριξης για τους νέους επιχειρηματίες στον αγροτικό τομέα, προκειμένου να διασφαλιστεί η οικονομική βιωσιμότητα των επιχειρηματικών τους σχεδίων κατά το στάδιο εκκίνησης και να περιοριστεί η έκθεσή τους σε κινδύνους. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ προτείνει την απαλλαγή από φορολογικές επιβαρύνσεις, για τα πρώτα πέντε έτη μετά την εγκατάσταση, τόσο των γεωργών νεαρής ηλικίας όσο και εκείνων που μεταβιβάζουν ή εκμισθώνουν τις εκμεταλλεύσεις τους σε νέους.
Επιπλέον, η αναγεννητική γεωργία προβάλλεται ως ένα νέο όραμα που μπορεί να ενισχύσει την ανανέωση του τομέα, να προσελκύσει νεαρά και νεοεισερχόμενα άτομα και να προωθήσει βιώσιμα επιχειρηματικά μοντέλα και μορφές χρηματοδότησης, αναδεικνύοντας τη γεωργία ως μέρος της λύσης για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και της απώλειας βιοποικιλότητας.
Πέραν της ανάγκης να κατοχυρωθεί η ανανέωση των γενεών ως σαφής δημοσιονομική προτεραιότητα στο πλαίσιο της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής, η ΕΟΚΕ τονίζει ότι ο προγραμματισμός της επόμενης ΚΓΠ πρέπει να περιλαμβάνει την ενοποίηση των υφιστάμενων εργαλείων και τη βελτίωση της συμπληρωματικότητάς τους, με έμφαση στην αύξηση των επενδυτικών ενισχύσεων και των ενισχύσεων εγκατάστασης, στη διασφάλιση ελάχιστου εισοδήματος μέσω της συμπληρωματικής στήριξης, στη θέσπιση αρχής «ελάχιστου κύκλου εργασιών» σε επίπεδο κρατών μελών και στη συμμετοχή των νέων γεωργών στη διακυβέρνηση της ΚΓΠ.
Πρόσβαση στη γη
Η ΕΟΚΕ ζητεί, επίσης, τη στήριξη της επενδυτικής ικανότητας των γεωργών με απλά, ευέλικτα και απαλλαγμένα από υπερβολικό διοικητικό φόρτο χρηματοδοτικά μέσα, σε συνδυασμό με τραπεζικά και άλλα χρηματοπιστωτικά προϊόντα. Παράλληλα, υπογραμμίζει τη σημασία της διευκόλυνσης της πρόσβασης στη μίσθωση γης, μέσω φορολογικών κινήτρων και της προώθησης συμβάσεων μακροπρόθεσμης μίσθωσης, που έχουν αποδειχθεί ιδιαίτερα αποτελεσματικές σε ορισμένα κράτη μέλη.
Η διασφάλιση του μέλλοντος της γεωργίας περνά αναπόφευκτα μέσα από τη στήριξη της νέας γενιάς γεωργών. Η ανανέωση των γενεών δεν αποτελεί απλώς ζήτημα αγροτικής πολιτικής, αλλά στρατηγική επιλογή για το μέλλον της Ευρώπης.
Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη να μετατρέψουν τη στρατηγική σε συγκεκριμένες, δεσμευτικές και επαρκώς χρηματοδοτούμενες πολιτικές, ικανές να προσφέρουν στους νέους πραγματικές προοπτικές, ασφάλεια και αξιοπρέπεια.
