Σε γενικές γραμμές, η κατανάλωση νερού από μια καλλιέργεια όπως η βαμβακοκαλλιέργεια, γίνεται μέσω ενός συνδυασμού εξάτμισης από το έδαφος και εξάτμισης από τα στομάτια των φύλλων με τη διαδικασία της διαπνοής. Αυτός ο συνδυασμός απομάκρυνσης του νερού από τη βαμβακοκαλλιέργεια αναφέρεται ως εξατμισοδιαπνοή (evapotranspiration-ET). H εξατμισοδιαπνοή εκφράζει τη συνολική κατανάλωση νερού ή την απαίτηση της βαμβακοκαλλιέργειας σε νερό. Κατά τη διαδικασία της διαπνοής, το νερό μέσω των πολυάριθμων πόρων (στομάτια) των φύλλων χάνεται προς την ατμόσφαιρα.
*Dr. Mohamed Darause Διδάκτωρ Γεωπόνος, ειδικός στη βαμβακοκαλλιέργεια Πρώην Προϊστάμενος Τυποποίησης και Ταξινόμησης Βάμβακος του ΕΛΓΟ Επιστημονικός συνεργάτης της LEADER FARMER HELLAS
1. Κατανάλωση νερού από το φύτρωμα έως τα πρώτα φύλλα
Όταν το έδαφος δεν έχει την απαιτούμενη εδαφική υγρασία χρειάζεται ελαφρύ πότισμα για το φύτρωμα. Η άρδευση, ανάλογα με τον τύπο του εδάφους, είναι καλύτερα να γίνει πριν σπορά, διότι μειώνει την πιθανότητα εμφάνισης ασθενειών στα νεαρά φυτά. Η άρδευση μετά τη σπορά προκαλεί ψύξη του εδάφους, γεγονός που ενδέχεται να επηρεάσει αρνητικά την ανάπτυξη των φυτών. Πρέπει να υπάρχει επαρκή εδαφική υγρασία για τη βλάστηση των σπόρων και για την ανάπτυξη της επιφάνειας της ρίζας, για την αξιοποίηση της εδαφικής υγρασίας. Η ρίζα του βαμβακιού αναπτύσσεται αρκετά γρήγορα και η κεντρική ρίζα μπορεί να αναπτυχθεί ως 5 εκατοστά/ημέρα. Το έλλειμα υγρασίας κατά το φύτρωμα και την εμφάνιση των πρώτων φύλλων μπορεί να σταματήσει την ανάπτυξη των φυτών και να οδηγήσει στην ανάγκη επανασποράς. Το ίδιο μπορεί να συμβεί από την υπερβολική εδαφική υγρασία μετά από βροχή ή από υπερβολική άρδευση.
Η μερική επανασπορά (σε συγκεκριμένες γραμμές σποράς) μπορεί οδηγήσει σε: α) στην ανάπτυξη ζιζανίων, β) ανομοιομορφία στο ύψος καλλιέργειας· και γ) ανομοιομορφία στην ωριμότητα της καλλιέργειας, καθιστώντας δύσκολες τις αποφάσεις τερματισμού της καλλιέργειας. Τις πρώτες 30 ημέρες μετά το φύτρωμα, το βαμβάκι έχει πολύ χαμηλές απαιτήσεις σε νερό και η περίοδος αυτή έχει την μικρότερη ευαισθησία στην έλλειψη νερού. Είναι το διάστημα κατά το οποίο μπορεί να εφαρμοστεί ελεγχόμενο υδατικό στρες στην καλλιέργεια.
2. Στάδιο έναρξης σχηματισμού χτενιών – πριν από την άνθιση
Στο στάδιο αυτό το βαμβάκι έχει μικρές απαιτήσεις σε νερό, η κατανάλωση νερού κυμαίνεται περίπου από 0,25 ως 2,5 mm/ημέρα. Όταν το έλλειμμα εδαφικής υγρασίας είναι εξαιρετικά σοβαρό, τότε μπορεί να δημιουργήσει πρόβλημα στην ανάπτυξη της καλλιέργειας. Ένα ήπιο έλλειμμα νερού στα αρχικά στάδια της καλλιέργειας (υδατικό στρες), μπορεί να συμβάλλει στην καλύτερη ανάπτυξη της ρίζας, κυρίως σε βάθος. Ο όρος προσαρμοστική προετοιμασία (Primed Acclimation), δηλώνει μια αρδευτική μεθοδολογία, που αξιοποιεί την εφαρμογή μιας προγραμματισμένης ελλειμματικής άρδευσης (ήπιο υδατικού στρες) στα αρχικά στάδια της βλαστικής ανάπτυξης, η οποία μπορεί να προκαλέσει φυσιολογικές αλλαγές στα φυτά. Οι αλλαγές αυτές ενεργοποιούν μια αλληλουχία φυτικών αποκρίσεων που ενισχύουν την αποτελεσματικότητα χρήσης του νερού (καλύτερη απόδοση/μονάδα άρδευσης), την καλύτερη ανάπτυξη του ριζικού συστήματος και την καρποφορία στα επόμενα στάδια της καλλιέργειας, επειδή καθιστούν την καλλιέργεια πιο ανθεκτική στην έλλειψη νερού κατά τη διάρκεια της άνθισης-καρπόδεσης.
Δηλαδή η παραπάνω μεθοδολογία “προγραμματισμός και προετοιμασία” στοχεύει στην προστασία της καλλιέργειας από ενδεχόμενο έντονο υδατικό στρες στα κρίσιμα στάδια ανάπτυξης. Στο βαμβάκι η μεθοδολογία αυτή διαρκεί 35 ημέρες, ξεκινάει περίπου 10-14 ημέρες από την σπορά έως το στάδιο της έναρξης εμφάνισης χτενιών/έναρξη άνθισης. Κατά την περίοδο αυτή, μπορεί η άρδευση να μειωθεί ως 30%, χωρίς απώλεια της παραγωγής. Άλλα πλεονεκτήματα είναι η μείωση χρήσης ρυθμιστών ανάπτυξης (pix), και η επίτευξη πιο ομοιόμορφη ωρίμανση των καρυδιών.
Η κατανάλωση νερού από τη βαμβακοκαλλιέργεια στα πρώτα στάδια ανάπτυξης κυμαίνεται περίπου από 2,5 mm/ημέρα ως 5,1 mm/ημέρα (1mm είναι 1 κυβικό νερό/στρέμμα). Το διάστημα από την εμφάνιση των πρώτων χτενιών έως την έναρξη της άνθισης, αποτελεί κρίσιμο στάδιο για την αποφυγή έλλειψης νερού (στρες). Στο στάδιο αυτό η βλαστητική ανάπτυξη του βαμβακιού είναι πολύ ταχεία. Στο στάδιο αυτό καθορίζεται η θέση και ο αριθμός των καρποφόρων οργάνων, ειδικότερα σε πρώιμη καλλιέργεια. Επίσης, τα φυτά απορροφούν το φώσφορο και κάλιο από το έδαφος με τον ταχύτερο ρυθμό, λόγω της ραγδαίας ανάπτυξης του ριζικού συστήματος. Το βάθος της κεντρικής ρίζας στη περίοδο αυτή (περίπου 50-60 μέρες από το φύτρωμα) και ανάλογα με την ποικιλία μπορεί να ξεπερνάει τα 91 εκατοστά. Το έντονο στρες έλλειψης νερού, κατά τη περίοδο αυτή, είναι ιδιαίτερα επιζήμιο για την καλλιέργεια του βαμβακιού.
3. Από την έναρξη έως την κορύφωση της άνθισης
Η κατανάλωση νερού από το βαμβάκι στο στάδιο αυτό ,αυξάνεται περίπου από 5 σε 7 χιλιοστά/ημέρα. Το υδατικό στρες (έλλειψη νερού) στην περίοδο αυτή περιορίζει την ανάπτυξη του φυτού και μειώνει την καρποφορία (πτώση των καρποφόρων οργάνων), με αποτέλεσμα τη σημαντική απώλεια της παραγωγής. Επίσης υποβαθμίζει την ποιότητα, διότι μειώνει το μήκος της ίνας και αυξάνει το micronaire σε ανεπιθύμητα επίπεδα. Κατά την έναρξη της ανθοφορίας, η πτώση των χτενιών μπορεί να οφείλεται και σε άλλες αιτίες που πρέπει να διερευνηθούν. Στο στάδιο αυτό το ριζικό σύστημα φτάνει στο μέγιστο βάθος (70-80 ημέρες περίπου από το φύτρωμα).
4. Από την πλήρη άνθιση έως το άνοιγμα των καρυδιών
Στο στάδιο αυτό η κατανάλωση νερού από το βαμβάκι αρχίζει κα μειώνεται κάτω από 7mm/ημέρα, καθώς ωριμάζει η καλλιέργεια. Το υδατικό στρες στο στάδιο αυτό είναι λιγότερο επιζήμιο, από ότι στο προηγούμενο στάδιο (χτενιών-ανθοφορίας). Όμως μπορεί να οδηγήσει σε αποβολή νέων χτενιών και νέων καρυδιών. Η απώλεια αυτή των καρποφόρων οργάνων κατά την περίοδο αυτή έχει μικρότερο αντίκτυπο στην παραγωγή, από ότι στο προηγούμενο στάδιο του πρώιμου σχηματισμού καρποφόρων οργάνων. Κατά την περίοδο αυτή, ένα υδατικό στρες μπορεί να επηρεάζει αρνητικά την ποιότητα μειώνοντας το μήκος της ίνας και αυξάνοντας το δείκτη micronaire (πάχος ή διάμετρο ινών), ιδιαίτερα στα νέα σχηματιζόμενα καρύδια. Ένα υδατικό στρες μετά το άνοιγμα των καρυδιών δημιουργεί καλύτερες συνθήκες για τη συγκομιδή, καλύτερο το άνοιγμα των καρυδιών και πιο ευνοϊκές συνθήκες για την αποφύλλωση διότι περιορίζει τη αναβλάστηση.
Συμπέρασμα
Γενικά, όπως όλα τα φυτά μεγάλης καλλιέργειας, το βαμβάκι έχει ανάγκη σε νερό, αλλά η προσαρμογή του σε ξηροφυτικές συνθήκες του παρέχει μια διακριτικότητα και η σχέση του με το νερό, αν δεν είναι μοναδική, είναι ασυνήθιστη σε σχέση με άλλα φυτά. Όπως περιγράφεται στο παρακάτω σχήμα 1 και 2 το βαμβάκι δεν χρειάζεται την ίδια ποσότητα νερού σε όλα τα στάδια ανάπτυξής του. Η επάρκεια υγρασίας κατά την άνθιση και την καρπόδεση είναι καθοριστική, ενώ στα πρώιμα και όψιμα στάδια η διαχείριση πρέπει να είναι προσεκτική και προσαρμοσμένη στις πραγματικές συνθήκες:
Σχήμα 1: Σχέση του βαμβακιού με τη διαθέσιμη εδαφική υγρασία.

Σχήμα 2: Συνολική κατανάλωση νερού από τη βαμβάκι σε ποικιλίες μεγάλου κύκλο ανάπτυξης (Πηγή: Οργανισμός Βάμβακος)
| ΧΩΡΑ | ΣΥΝΟΛΟ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΝΕΡΟΥ (mm) | ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ ΠΡΑΣΙΝΟ ΝΕΡΟΥ (mm) | ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ ΜΠΛΕ ΝΕΡΟΥ (mm) |
| Κίνα | 718 | 397 | 320 |
| ΗΠΑ | 516 | 311 | 205 |
| Βραζιλία | 606 | 542 | 65 |
| Ελλάδα | 707 | 160 | 547 |
| Μεξικό | 771 | 253 | 518 |
| Ινδία | 810 | 405 | 405 |
| Πακιστάν | 850 | 182 | 668 |
| Αργεντινή | 877 | 615 | 263 |
| Αυστραλία | 901 | 322 | 579 |
| Τουρκία | 963 | 90 | 874 |
| Μάλι | 993 | 387 | 606 |
| Ουζμπεκιστάν | 999 | 19 | 981 |
| Αίγυπτος | 1009 | 0 | 1009 |
| Τουρκμενιστάν | 1025 | 69 | 956 |
| Συρία | 1309 | 34 | 1275 |
Πράσινο νερό: νερό βροχόπτωσης που αξιοποιείται από την καλλιέργεια. Μπλε νερό: νερό από επιφανειακούς ή υπόγειους υδατικούς πόρους.
Πίνακας 3: Σύνολο κατανάλωσης νερού από βαμβακοκαλλιέργεια σε διάφορες χώρες που παράγουν βαμβάκι (πηγή: FAO)
Από τη γνώση στην άρδευση ακριβείας
Επειδή ο σχεδιασμός της άρδευσης και η βελτίωση της αποτελεσματικότητας χρήσης της άρδευσης στο βαμβάκι είναι ένα σύνθετο θέμα που απαιτεί γνώση, αλλά κυρίως εργαλεία για την παρακολούθηση της ανάγκης σε άρδευση, που είναι διαφορετική σε κάθε στάδιο, προτείνω ως επιστημονικός συνεργάτης της Leader Farmer Hellas, τη χρήση της νέας τεχνολογίας ακριβείας στην άρδευση. Η εταιρία διαθέτει μετεωρολογικό σταθμό, που πέρα από τα υπόλοιπα μετεωρολογικά δεδομένα, παρέχει δεδομένα για την εδαφική υγρασία ανά 20 εκατοστά με ειδικό αισθητήρα και δεδομένα εξατιμσιοδιαπνής. Έτσι έχουμε δυο βασικές πληροφορίες για να προγραμματίσουμε τη σωστή άρδευση, η πρώτη αφορά τη διαθεσιμότητα της εδαφικής υγρασίας και η άλλη αφορά την κατανάλωση νερού μέσω εξατιμσιοδιαπνής. Ο σκοπός είναι η αύξηση της αποδοτικότητας της άρδευσης, η αύξηση της παραγωγής, η μείωση του κόστους και η διασφάλιση της ποιότητας.






































