Η ενεργειακή μετάβαση συχνά συνδέεται με πόλεις, μεγάλα δίκτυα και πυκνούς πληθυσμούς. Όμως, η ύπαιθρος βρίσκεται στην πρώτη γραμμή: από την πρόσβαση σε αξιόπιστη και οικονομική ενέργεια μέχρι την αξιοποίηση τοπικών πόρων, τις ανάγκες θέρμανσης, τις μεταφορές μεγάλων αποστάσεων και τις πιέσεις που δημιουργεί η ενεργειακή φτώχεια. Σε αυτό το πλαίσιο, η ΕΕ επιχειρεί να ενισχύσει πιο συστηματικά τους αγροτικούς δήμους και τις τοπικές αρχές, ώστε η μετάβαση στην καθαρή ενέργεια να είναι όχι μόνο τεχνικά εφικτή, αλλά και κοινωνικά δίκαιη.
Μια νέα πρωτοβουλία έρχεται να λειτουργήσει ως “κόμβος” διαλόγου και πρακτικών λύσεων: η Κοινοτική Ομάδα του Αγροτικού Συμφώνου για την «Ενεργειακή μετάβαση στις αγροτικές περιοχές». Στόχος της είναι να στηρίξει αγροτικές περιοχές από όλη την Ευρώπη στην ανάπτυξη αποδοτικών, συναφών και δίκαιων σχεδίων ενεργειακής μετάβασης, αξιοποιώντας εργαλεία συν-σχεδιασμού και συμμετοχικές μεθοδολογίες.
Μια κοινότητα για γνώση, ικανότητες και κοινό σχεδιασμό
Η κοινοτική ομάδα φιλοδοξεί να καλύψει ένα κρίσιμο κενό: τις ελλείψεις γνώσεων και ικανοτήτων που συχνά αντιμετωπίζουν οι τοπικές αρχές όταν καλούνται να σχεδιάσουν και να υλοποιήσουν ενεργειακές παρεμβάσεις. Με τη συμμετοχή βασικών ενδιαφερόμενων φορέων, δημιουργεί έναν δυναμικό χώρο όπου δήμοι, περιφέρειες, ειδικοί, οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και άλλοι παράγοντες μπορούν να ανταλλάξουν εμπειρίες, να συζητήσουν μεθοδολογίες συμμετοχής πολιτών και να εντοπίσουν τα πιο επείγοντα σημεία δράσης.
Ιδιαίτερη σημασία δίνεται στον από κοινού σχεδιασμό κοινωνικών ενεργειακών σχεδίων: σχεδίων δηλαδή που δεν περιορίζονται σε τεχνικές λύσεις, αλλά ενσωματώνουν την κοινωνική διάσταση, λαμβάνοντας υπόψη τις ανάγκες των περιφερειακών και τοπικών φορέων, συμπεριλαμβανομένων των ευάλωτων πολιτών. Παράλληλα, τα σχέδια αυτά καλούνται να ευθυγραμμίζονται με τα ευρωπαϊκά και εθνικά πλαίσια ενεργειακής πολιτικής, όπως τα Σχέδια Δράσης για τη Βιώσιμη Ενέργεια και το Κλίμα.
Από το ENTRACK στη συνεργασία “από τα κάτω” προς την Ευρώπη
Η κοινοτική ομάδα προέρχεται από το χρηματοδοτούμενο από την ΕΕ έργο ENTRACK και λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα στις ευρωπαϊκές πολιτικές και τις τοπικές ανάγκες. Στους στόχους της περιλαμβάνονται η δημιουργία ευκαιριών για ανάπτυξη συλλογικών έργων και πρωτοβουλιών που σχετίζονται με την αγροτική ενεργειακή μετάβαση, καθώς και η συνεργασία με διακρατικούς οργανισμούς που στηρίζουν την ανάπτυξη αγροτικών δήμων.
Η φιλοσοφία είναι σαφής: οι λύσεις πρέπει να σχεδιάζονται κοντά στους ανθρώπους που θα τις εφαρμόσουν και θα ζήσουν με αυτές. Γι’ αυτό και η ομάδα επιδιώκει να ευθυγραμμίσει την ευρωπαϊκή ατζέντα με τη γνώση που υπάρχει “επί τόπου”, αξιοποιώντας την εμπειρία των τοπικών διοικήσεων και των κοινοτήτων.
Συν-σχεδιασμός: Όταν πολίτες, διοίκηση και ειδικοί δουλεύουν μαζί
Στο πλαίσιο της ομάδας έχουν προγραμματιστεί αρκετές διαδικτυακές συνεδρίες και μία δια ζώσης συνάντηση ώστε να διατηρείται ενεργός ο διάλογος. Η πρώτη διαδικτυακή συνεδρία, τον Δεκέμβριο του 2025, εστίασε στις προκλήσεις και τις λύσεις γύρω από τον συν-σχεδιασμό ενεργειακών σχεδίων δράσης. Πρόκειται για τοπικά σχέδια με συγκεκριμένες δράσεις, δείκτες και στόχους, αφιερωμένα στην προώθηση της καθαρής μετάβασης, χωρίς να παραβλέπεται η κοινωνική συνοχή.
Η συζήτηση ανέδειξε ένα σύνολο προκλήσεων που συνοψίζονται σε τέσσερις βασικές συστάδες: εύρεση συμμάχων, διαθεσιμότητα πόρων, ουσιαστική συμμετοχή, καθώς και εμπλοκή ενδιαφερομένων και επικοινωνία. Για κάθε συστάδα παρουσιάστηκαν πρακτικές λύσεις και προσεγγίσεις που μπορούν να μετριάσουν τα εμπόδια και να κάνουν τη διαδικασία σχεδιασμού πιο ομαλή και αποτελεσματική.
Επόμενο ραντεβού: 10 Μαρτίου 2026, με επίκεντρο την ανάπτυξη ικανοτήτων
Η δεύτερη διαδικτυακή συνεδρία, με τίτλο «Μαθαίνουμε μαζί για μια δίκαιη μετάβαση σε καθαρές μορφές ενέργειας: Πρωτοβουλίες ανάπτυξης ικανοτήτων σε όλη τη συνέργεια», έχει προγραμματιστεί για τις 10 Μαρτίου 2026. Θα εξετάσει πρωτοβουλίες κατάρτισης από το ENTRACK και αδελφά έργα, ως αφετηρία για συζήτηση γύρω από το πώς “χτίζονται” δεξιότητες και τεχνογνωσία που απαιτούνται για μια βιώσιμη ενεργειακή μετάβαση στον αγροτικό κόσμο.
Το κάλεσμα είναι ανοιχτό: συμμετοχή στην κοινοτική ομάδα και εγγραφή στη συνεδρία, με στόχο τη σύνδεση και την ανταλλαγή με συνομηλίκους από διαφορετικές περιοχές και υπόβαθρα.
Νέα πλατφόρμα κατάρτισης: Δωρεάν μαθήματα σε έξι γλώσσες
Σημαντικό εργαλείο της προσπάθειας είναι και η νέα πλατφόρμα εκπαίδευσης του ENTRACK, η οποία προσφέρει δωρεάν διαδικτυακά μαθήματα για υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, κοινωνία των πολιτών και οργανώσεις που δραστηριοποιούνται σε βιώσιμες ενεργειακές λύσεις. Τα μαθήματα διατίθενται σε έξι γλώσσες (αγγλικά, ελληνικά, ισπανικά, ιταλικά, πορτογαλικά και καταλανικά) και καλύπτουν θεματικές όπως βασικές ενεργειακές έννοιες, ταξινόμηση κοινωνικών ενεργειακών σχεδίων, ενεργειακή φτώχεια και ευπάθεια, καθώς και χρηματοδοτικές ευκαιρίες της ΕΕ.
Παράλληλα, το έργο έχει δημιουργήσει διαδικτυακές συνεργατικές ομάδες για την Ελλάδα, την Ιταλία, την Πορτογαλία και την Ισπανία, δίνοντας χώρο σε τοπικούς φορείς, ειδικούς και ενδιαφερόμενα μέρη να συζητούν, να ανταλλάσσουν εμπειρίες και να στηρίζουν ο ένας τον άλλον στην προώθηση βιώσιμων ενεργειακών μεταβάσεων στις αγροτικές περιοχές της Μεσογείου.
Γιατί έχει σημασία τώρα
Η ενεργειακή μετάβαση στην ύπαιθρο δεν μπορεί να προχωρήσει μόνο με τεχνολογικές λύσεις. Χρειάζεται θεσμική υποστήριξη, πρακτικά εργαλεία, χρηματοδοτική γνώση και, κυρίως, διαδικασίες που εμπλέκουν τις κοινότητες. Η νέα κοινοτική ομάδα έρχεται να λειτουργήσει ως πλατφόρμα συνεργασίας και επιτάχυνσης: ώστε οι αγροτικοί δήμοι να μην ακολουθούν απλώς τις εξελίξεις, αλλά να τις συνδιαμορφώνουν.
