Νέα δεδομένα για την εφαρμογή της αιρεσιμότητας στις αγροτικές ενισχύσεις δημιουργεί η Κοινή Υπουργική Απόφαση 212285/13-8-2026, η οποία δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ Β’ 5201 της 18ης Αυγούστου. Πρόκειται για την τρίτη τροποποίηση της απόφασης του 2023 που καθορίζει τις υποχρεώσεις των δικαιούχων στο πλαίσιο της ΚΑΠ.
Οι αλλαγές θα εφαρμοστούν από το έτος ενίσχυσης 2026 και επηρεάζουν τόσο τον τρόπο με τον οποίο οι παραγωγοί θα οργανώνουν τις καλλιέργειές τους όσο και το πλαίσιο των ελέγχων και των διοικητικών κυρώσεων.
Η αιρεσιμότητα αποτελεί βασική προϋπόθεση για την καταβολή των άμεσων και ορισμένων ετήσιων ενισχύσεων. Οι δικαιούχοι οφείλουν να τηρούν τις Κανονιστικές Απαιτήσεις Διαχείρισης και τα πρότυπα Καλής Γεωργικής και Περιβαλλοντικής Κατάστασης, τα οποία αφορούν, μεταξύ άλλων, την προστασία του κλίματος και του περιβάλλοντος, τη δημόσια υγεία, την υγεία των φυτών και την καλή διαβίωση των ζώων. Η παράβαση των σχετικών κανόνων μπορεί να επιφέρει μείωση ή αποκλεισμό από τις ενισχύσεις.
Τι ισχύει για τις μικρές εκμεταλλεύσεις
Ιδιαίτερη σημασία έχει η πρόβλεψη για τους δικαιούχους που διαθέτουν περιορισμένη έκταση. Οι εκμεταλλεύσεις με επιλέξιμη για ενίσχυση έκταση έως 10 εκτάρια, δηλαδή έως 100 στρέμματα, εξαιρούνται από τους ελέγχους και τις κυρώσεις της αιρεσιμότητας.
Παράλληλα, εισάγεται ειδικότερη εξαίρεση για το πρότυπο ΚΓΠΚ 7, το οποίο αφορά την αμειψισπορά ή τη διαφοροποίηση των καλλιεργειών. Από την Ενιαία Αίτηση Ενίσχυσης του 2026, οι εκμεταλλεύσεις με συνολική δηλωθείσα γεωργική έκταση έως 30 εκτάρια, δηλαδή έως 300 στρέμματα, δεν θα υπόκεινται στους ελέγχους και στις κυρώσεις που προβλέπονται για το συγκεκριμένο πρότυπο.
Πρόκειται για μια ουσιαστική διοικητική ελάφρυνση, η οποία περιορίζει τον κίνδυνο περικοπών για μικρούς και μεσαίους παραγωγούς. Δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι καταργούνται όλες οι περιβαλλοντικές και καλλιεργητικές υποχρεώσεις τους.
Δύο επιλογές για τις αρόσιμες καλλιέργειες
Η νέα απόφαση δίνει στους γεωργούς τη δυνατότητα να επιλέγουν κάθε χρόνο ανάμεσα στην αμειψισπορά και στη διαφοροποίηση των καλλιεργειών. Η επιλογή θα δηλώνεται σε ειδικό πεδίο της Ενιαίας Αίτησης Ενίσχυσης.
Όσοι επιλέξουν την αμειψισπορά θα πρέπει να αλλάζουν καλλιέργεια, με χρήση διαφορετικών βοτανικών γενών, τουλάχιστον στο 1/3 της αρόσιμης έκτασης της εκμετάλλευσης κάθε χρόνο. Μέσα σε τρεις καλλιεργητικές περιόδους, κάθε αγροτεμάχιο θα πρέπει να έχει φιλοξενήσει τουλάχιστον δύο διαφορετικές κύριες καλλιέργειες.
Η αγρανάπαυση υπολογίζεται ως διαφορετική καλλιέργεια, ενώ προβλέπεται παράταση του χρονικού ορίου αλλαγής της κύριας καλλιέργειας από τρία σε τέσσερα χρόνια, όταν εφαρμόζεται ανελλιπώς ενδιάμεση καλλιέργεια διαφορετικού γένους. Ως πρώτο έτος για τον έλεγχο της εφαρμογής του μέτρου ορίζεται το 2024.
Η δεύτερη επιλογή είναι η ετήσια διαφοροποίηση. Για τις εκμεταλλεύσεις με αρόσιμη έκταση από 10 έως 30 εκτάρια απαιτούνται τουλάχιστον δύο διαφορετικές καλλιέργειες. Η καλλιέργεια που καταλαμβάνει τη μεγαλύτερη έκταση δεν επιτρέπεται να ξεπερνά το 75% της συνολικής αρόσιμης γης.
Στις εκμεταλλεύσεις άνω των 30 εκταρίων απαιτούνται τουλάχιστον τρεις καλλιέργειες. Και σε αυτή την περίπτωση η μεγαλύτερη δεν μπορεί να υπερβαίνει το 75%, ενώ οι δύο κυριότερες καλλιέργειες μαζί δεν πρέπει να καλύπτουν περισσότερο από το 95% της έκτασης.
Νέα όρια για τους μόνιμους βοσκοτόπους
Η τροποποιητική απόφαση επικαιροποιεί και τον μηχανισμό προστασίας των μόνιμων βοσκοτόπων. Σε εθνικό επίπεδο, η αναλογία των εκτάσεών τους προς τη συνολική γεωργική γη δεν πρέπει να μειωθεί περισσότερο από 10% σε σύγκριση με την αντίστοιχη αναλογία του 2018.
Εάν η μείωση φτάσει στο 9%, οι γεωργοί που διαχειρίζονται μόνιμους βοσκοτόπους θα ενημερώνονται προληπτικά. Όταν η μείωση ξεπεράσει το 9,5%, οι παραγωγοί που έχουν αλλάξει τη χρήση τέτοιων εκτάσεων θα μπορούν να κληθούν να τις επαναφέρουν σε βοσκότοπο και να τις δηλώσουν με αυτή τη μορφή στην επόμενη αίτηση.
Οι εκτάσεις που θα επαναμετατραπούν θα πρέπει να διατηρήσουν τον χαρακτήρα του βοσκοτόπου για τουλάχιστον πέντε συνεχόμενα χρόνια.
Αναγνώριση για τις βιολογικές εκμεταλλεύσεις
Ευνοϊκή είναι η αντιμετώπιση των πιστοποιημένων βιολογικών εκμεταλλεύσεων. Οι παραγωγοί που έχουν ενταχθεί στο σύστημα της βιολογικής γεωργίας θεωρείται ότι συμμορφώνονται με σειρά προτύπων ΚΓΠΚ για τις πιστοποιημένες μονάδες τους, καθώς και για τις μονάδες που βρίσκονται υπό μετατροπή.
Ταυτόχρονα, παρέχεται η δυνατότητα εφαρμογής παρεκκλίσεων από ορισμένες απαιτήσεις, όταν ακραίες καιρικές συνθήκες, ασθένειες των φυτών ή προσβολές από επιβλαβείς οργανισμούς δεν επιτρέπουν στους δικαιούχους να τηρήσουν τους κανόνες μέσα σε ένα συγκεκριμένο έτος.
Έλεγχοι και κυρώσεις
Οι έλεγχοι μπορούν να πραγματοποιούνται διοικητικά ή επιτόπου, με χρήση τηλεπισκόπησης, συστημάτων παρακολούθησης των εκτάσεων και άλλων διαθέσιμων τεχνολογιών. Το ετήσιο δείγμα των επιτόπιων ελέγχων ορίζεται στο 1% των δικαιούχων και θα προκύπτει έπειτα από ανάλυση κινδύνου, με την προσθήκη τυχαίου στοιχείου.
Σύντομη αλλά ουσιαστική είναι και η αναφορά στον νέο διοικητικό μηχανισμό: η ΑΑΔΕ ορίζεται ως Οργανισμός Πληρωμών και αναλαμβάνει τον έλεγχο της συμμόρφωσης με τις απαιτήσεις της αιρεσιμότητας.
Σε περίπτωση παράβασης, οι κυρώσεις θα επιβάλλονται μέσω μείωσης ή αποκλεισμού από το συνολικό ποσό των ενισχύσεων του έτους κατά το οποίο διαπιστώθηκε η μη συμμόρφωση.
Η νέα ρύθμιση απλοποιεί ορισμένες υποχρεώσεις, κυρίως για τις μικρότερες εκμεταλλεύσεις, αλλά ταυτόχρονα καθιστά αναγκαία την προσεκτική συμπλήρωση της ΕΑΕ 2026.
Η σωστή δήλωση των εκτάσεων, των καλλιεργειών και της πρακτικής που επιλέγεται θα αποτελέσει βασική προϋπόθεση για την αποφυγή προβλημάτων στην καταβολή των αγροτικών ενισχύσεων.
