Η ενίσχυση της ευρωπαϊκής παραγωγής φυτικών πρωτεϊνών αφορά άμεσα το μέλλον της κτηνοτροφίας. Πίσω από τη συζήτηση για την ανάπτυξη περισσότερων πρωτεϊνούχων καλλιεργειών βρίσκεται μια ευρύτερη πρόκληση: πώς θα εξασφαλιστούν επαρκείς και αξιόπιστες πηγές ζωοτροφών, ώστε η παραγωγή γάλακτος, κρέατος και άλλων ζωικών προϊόντων να παραμείνει ανθεκτική απέναντι στις αναταράξεις των διεθνών αγορών.
Αυτή είναι η κατεύθυνση του σχεδίου δράσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τις πρωτεΐνες. Στο επίκεντρο βρίσκονται η αύξηση της εγχώριας παραγωγής, η διαφοροποίηση των πηγών εφοδιασμού και η αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των διαθέσιμων αγροτικών πόρων.
Οι αριθμοί αποτυπώνουν το μέγεθος της πρόκλησης. Σύμφωνα με σχετικά στοιχεία, η ΕΕ παράγει περίπου 67 εκατ. τόνους φυτικών πρωτεϊνών, ενώ η συνολική χρήση για ζωοτροφές, τρόφιμα και βιομηχανικούς σκοπούς προσεγγίζει τους 80 εκατ. τόνους. Η κτηνοτροφία χρησιμοποιεί περίπου 74 εκατ. τόνους πρωτεΐνης ετησίως, καταλαμβάνοντας κυρίαρχη θέση στο ευρωπαϊκό πρωτεϊνικό ισοζύγιο.
Η εξάρτηση γίνεται εντονότερη στις συμπυκνωμένες πρωτεϊνούχες πρώτες ύλες. Το 2025, μόλις το 25,8% των πρωτεϊνών από ελαιούχους σπόρους και πρωτεϊνούχες καλλιέργειες που χρησιμοποιήθηκαν στις ζωοτροφές προερχόταν από ευρωπαϊκή παραγωγή. Στόχος του σχεδίου είναι το ποσοστό αυτό να φθάσει στο 35% έως το 2035. Πρόκειται για συγκεκριμένη κατηγορία ζωοτροφών και όχι για το σύνολο της ευρωπαϊκής παραγωγής πρωτεΐνης.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η σόγια. Την περίοδο 2024 – 2025, οι εισαγωγές σπόρων και αλεύρου σόγιας αντιστοιχούσαν σε περίπου 13,4 εκατ. τόνους ακατέργαστης πρωτεΐνης, κυρίως από τη Βραζιλία, την Αργεντινή και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η συγκέντρωση της προσφοράς σε περιορισμένο αριθμό χωρών αυξάνει την έκθεση της ευρωπαϊκής κτηνοτροφίας σε εμπορικές διαταραχές και μεταβολές των τιμών.
Η απάντηση περνά από περισσότερες καλλιεργητικές επιλογές. Μπιζέλια, κουκιά, λούπινα, μηδική, ευρωπαϊκή σόγια και ελαιούχοι σπόροι μπορούν να διευρύνουν την πρωτεϊνική βάση των ζωοτροφών, ανάλογα με τις εδαφοκλιματικές συνθήκες κάθε περιοχής. Παράλληλα, η ένταξη ψυχανθών στην αμειψισπορά μπορεί να συμβάλει στη γονιμότητα του εδάφους και στη διαφοροποίηση της παραγωγής.
Εξίσου κρίσιμη είναι η σύνδεση με τη μεταποίηση. Από την επεξεργασία ελαιούχων σπόρων προκύπτουν, μαζί με τα έλαια, πρωτεϊνούχα άλευρα και πίτες έκθλιψης για ζωοτροφές. Αντίστοιχα, κατάλληλα παραπροϊόντα της βιομηχανίας τροφίμων μπορούν να αξιοποιηθούν στη διατροφή των ζώων. Τα μηρυκαστικά, επιπλέον, μετατρέπουν τη βλάστηση των βοσκοτόπων και την ινώδη χορτονομή σε γάλα και κρέας, αξιοποιώντας πόρους που δεν καταναλώνονται άμεσα από τον άνθρωπο.
Για την ελληνική γεωργία και κτηνοτροφία, η κατεύθυνση αυτή αναδεικνύει τη σημασία της συνεργασίας μεταξύ καλλιεργητών, συνεταιρισμών, μεταποιητών και κτηνοτρόφων. Η ανάπτυξη εγχώριων πρωτεϊνούχων καλλιεργειών χρειάζεται να συνδέεται με τις πραγματικές ανάγκες της κτηνοτροφίας, τη σταθερή ποιότητα και την οικονομικά βιώσιμη διάθεση της παραγωγής.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η αύξηση της εγχώριας φυτικής πρωτεΐνης, η καλύτερη αξιοποίηση παραπροϊόντων και η αποδοτικότερη διατροφή των ζώων αποτελούν βασικά εργαλεία για τη μείωση της εξάρτησης από εισαγόμενες ζωοτροφές και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας του κτηνοτροφικού τομέα.
