Η διεθνής επιστημονική κοινότητα αναθεωρεί τα κλιματικά σενάρια για τις επόμενες δεκαετίες, στέλνοντας ένα διπλό μήνυμα: από τη μία πλευρά, η ανθρωπότητα φαίνεται να έχει απομακρύνει το χειρότερο δυνατό σενάριο για την υπερθέρμανση του πλανήτη· από την άλλη, η πορεία προς έναν ασφαλή κλιματικό μέλλον παραμένει εξαιρετικά δύσκολη και απαιτεί ταχύτερες αποφάσεις.
Σύμφωνα με τις νεότερες επιστημονικές εκτιμήσεις, το σενάριο πολύ υψηλών εκπομπών, γνωστό ως RCP8.5 ή SSP5-8.5, δεν θεωρείται πλέον εύλογη προοπτική. Πρόκειται για το προηγούμενο «χειρότερο σενάριο», το οποίο προέβλεπε αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας κατά 3,5 έως 5,5 βαθμούς Κελσίου έως το 2100, εξαιτίας μιας συνεχούς και μεγάλης αύξησης της χρήσης ορυκτών καυσίμων.
Η εξέλιξη αυτή αποδίδεται στις πολιτικές που εφαρμόστηκαν τα τελευταία χρόνια, στη Συμφωνία του Παρισιού, αλλά και στην ανάπτυξη τεχνολογιών χαμηλών εκπομπών άνθρακα. Δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι η κλιματική κρίση έχει τεθεί υπό έλεγχο. Αντίθετα, οι επιστήμονες τονίζουν ότι ακόμη και τα νέα, πιο ρεαλιστικά σενάρια εξακολουθούν να οδηγούν σε επικίνδυνα επίπεδα υπερθέρμανσης.
Η νέα βάση εργασίας των ειδικών περιλαμβάνει επτά επικαιροποιημένα σενάρια, τα οποία θα αποτελέσουν σημείο αναφοράς για τη μελλοντική έρευνα, αλλά και για την 7η Έκθεση Αξιολόγησης της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή. Η αναθεώρηση αυτή αφαιρεί τόσο το πιο απαισιόδοξο όσο και το πιο αισιόδοξο σενάριο που είχαν τεθεί παλαιότερα. Αυτό σημαίνει ότι υπήρξε μεν πρόοδος στη μείωση των χειρότερων κινδύνων, αλλά η παγκόσμια δράση δεν εξελίσσεται αρκετά γρήγορα ώστε να διασφαλίσει την καλύτερη δυνατή έκβαση.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι ακόμη και το νέο «βέλτιστο σενάριο» οδηγεί σε αύξηση της θερμοκρασίας κατά περίπου 1,7°C. Αυτό υπερβαίνει προσωρινά το όριο του 1,5°C, το οποίο αποτελεί κεντρικό στόχο της Συμφωνίας του Παρισιού. Η υπέρβαση αυτή δεν σημαίνει ότι ο στόχος έχει οριστικά χαθεί, όμως δείχνει πόσο στενά είναι πλέον τα χρονικά περιθώρια.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι κάθε δέκατο του βαθμού έχει σημασία. Η διαφορά ανάμεσα στο 1,5°C, στο 1,7°C ή στους 2°C δεν είναι αριθμητική λεπτομέρεια, αλλά μεταφράζεται σε μεγαλύτερους κινδύνους για τη δημόσια υγεία, την αγροτική παραγωγή, την ασφάλεια των υποδομών, την επάρκεια νερού και την οικονομική σταθερότητα. Η προσπάθεια, πλέον, επικεντρώνεται στο να περιοριστεί τόσο η διάρκεια όσο και η ένταση της υπέρβασης, ώστε ο πλανήτης να επιστρέψει όσο το δυνατόν ταχύτερα σε ασφαλέστερη τροχιά.
Παράλληλα, οι επιστήμονες υπογραμμίζουν ότι η επικαιροποίηση των σεναρίων δεν αναιρεί τα προηγούμενα κλιματικά μοντέλα. Αντίθετα, οι παρατηρούμενες θερμοκρασίες παραμένουν εντός του εύρους που είχαν προβλέψει τα μοντέλα. Το πρόβλημα είναι ότι οι νεότερες μελέτες δείχνουν επιτάχυνση της υπερθέρμανσης τις τελευταίες δεκαετίες, ενώ οι κίνδυνοι εμφανίζονται εντονότεροι σε χαμηλότερα επίπεδα αύξησης της θερμοκρασίας από ό,τι εκτιμάτο παλαιότερα.
Το οικονομικό κόστος της αδράνειας είναι ήδη βαρύ. Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος, οι απώλειες στην Ευρωπαϊκή Ένωση από την κλιματική αλλαγή έφτασαν τα 40 δισ. ευρώ το 2024, τα 45 δισ. ευρώ το 2023 και τα 58 δισ. ευρώ το 2022. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει εκτιμήσει ότι, σε τροχιά υψηλής αύξησης της θερμοκρασίας, το ΑΕΠ της ΕΕ θα μπορούσε να είναι έως και 7% χαμηλότερο στο τέλος του αιώνα σε σχέση με ένα σενάριο συγκράτησης της υπερθέρμανσης στον 1,5°C.
Οι επιπτώσεις δεν είναι θεωρητικές. Παράκτιες πλημμύρες, δασικές πυρκαγιές, ξηρασία, λειψυδρία, άνοδος της στάθμης της θάλασσας και υψηλότερες θερμοκρασίες απειλούν ήδη ανθρώπινες ζωές, παραγωγικές δραστηριότητες και κρίσιμες υποδομές. Η γεωργία, η ενέργεια, οι μεταφορές και η δημόσια υγεία βρίσκονται στην πρώτη γραμμή των συνεπειών.
Η απομάκρυνση του χειρότερου σεναρίου μπορεί μεν να αποτελεί θετική ένδειξη, σε καμία περίπτωση, όμως, δεν μπορεί να αποτελέσει αφορμή για χαλάρωση.
