Η αύξηση του πληθυσμού και οι μεταβαλλόμενες διατροφικές προτιμήσεις έχουν οδηγήσει σε ενίσχυση της ζήτησης για γάλα και γαλακτοκομικά προϊόντα, κυρίως λόγω των διατροφικών τους οφελών, σύμφωνα με το FAO. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια, οι πολλαπλές κρίσεις που έπληξαν τον κτηνοτροφικό τομέα — η κλιματική και η ενεργειακή κρίση, καθώς και το αυξημένο κόστος παραγωγής — έχουν συμβάλει στη μείωση της γαλακτοπαραγωγής σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Μελέτες δείχνουν ότι το γάλα είναι το δεύτερο συχνότερα νοθευμένο τρόφιμο, μετά το ελαιόλαδο. Η πιο συνηθισμένη μορφή νοθείας αφορά την ανάμειξη φθηνότερου αγελαδινού γάλακτος με ακριβότερα γάλατα, όπως πρόβειο, κατσικίσιο και βουβαλίσιο. Οι πρακτικές αυτές επιφέρουν αλυσιδωτές επιπτώσεις, καθώς εγκυμονούν κινδύνους για την υγεία των καταναλωτών, ιδίως για όσους παρουσιάζουν αλλεργίες, ενώ παράλληλα πλήττουν οικονομικά τους παραγωγούς και υπονομεύουν τον υγιή ανταγωνισμό.
Δεδομένου ότι η χώρα μας συγκαταλέγεται στους κορυφαίους παραγωγούς πρόβειου και κατσικίσιου γάλακτος στην Ευρωπαϊκή Ένωση — συνεισφέροντας περίπου το 20% και 25% της συνολικής παραγωγής αντίστοιχα — και με τη φέτα, προϊόν ΠΟΠ, να αντιπροσωπεύει πάνω από το 70% της συνολικής εγχώριας παραγωγής τυριού, η διασφάλιση της αυθεντικότητας των γαλακτοκομικών προϊόντων είναι ζωτικής σημασίας. Αφορά όχι μόνο την προστασία των καταναλωτών, αλλά και τη διατήρηση της ακεραιότητας, της φήμης και της βιωσιμότητας ενός από τους σημαντικότερους τομείς της ελληνικής αγροδιατροφής.
Πρόσφατα, ερευνητική ομάδα του Τμήματος Χημείας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών πραγματοποίησε μια σημαντική μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε στο Food Control, αποκαλύπτοντας τα ποσοστά νοθείας σε δείγματα γαλακτοκομικών προϊόντων της ελληνικής αγοράς. Η ομάδα ανέπτυξε και επικύρωσε μια ποιοτική μέθοδο για την ανίχνευση μη δηλωθείσας προσθήκης αγελαδινού γάλακτος σε κατσικίσιο και πρόβειο γάλα.
Κατά τη διάρκεια της μελέτης, συλλέχθηκαν και αναλύθηκαν 74 δείγματα γαλακτοκομικών προϊόντων προέλευσης προβάτου, κατσίκας και αγελάδας από την ελληνική αγορά. Η ανάλυση αποκάλυψε περιπτώσεις νοθείας σε αρκετά προϊόντα:
- 8 από τα 20 (40%) κατσικίσια γιαούρτια
- 1 από τα 8 (12,5%) πρόβεια γιαούρτια (δείγμα SY8)
- 2 από τα 9 (22,2%) κατσικίσια τυριά
- 1 τυρί βαρελίσιας ωρίμανσης από μίγμα πρόβειου–κατσικίσιου γάλακτος
- 1 δείγμα Μυζήθρας μεικτής προέλευσης πρόβειου και κατσικίσιου γάλακτος (SGC8)
- 1 δείγμα Μανούρι Τυρνάβου μεικτής προέλευσης πρόβειου και κατσικίσιου γάλακτος (SGC14)
- 1 δείγμα Γραβιέρας Κρήτης
βρέθηκαν να περιέχουν μη δηλωμένο αγελαδινό DNA. Κανένα από τα δείγματα κεφίρ δεν βρέθηκε νοθευμένο με αγελαδινό ή πρόβειο γάλα.
Επιπλέον, από τα 17 δείγματα φέτας που εξετάστηκαν, μόνο 7 (41,2 %) περιείχαν ανιχνεύσιμη ποσότητα κατσικίσιου γάλακτος, παρότι όλα έφεραν επισήμανση μίγματος πρόβειου–κατσικίσιου γάλακτος. Η χαμηλή ένταση του σήματος ήταν συμβατή με τα αναμενόμενα επίπεδα έως 30% κατσικίσιου γάλακτος.
Συνολικά, η μελέτη έδειξε ότι τουλάχιστον το 31% των κατσικίσιων προϊόντων ήταν νοθευμένα, καθιστώντας τα περισσότερο επιρρεπή στη νοθεία σε σχέση με τα πρόβεια — πιθανότατα λόγω υψηλότερου κόστους και μικρότερης διαθεσιμότητας κατσικίσιου γάλακτος. Αντίστοιχα αυξημένα ποσοστά έχουν καταγραφεί και σε προηγούμενες έρευνες στην Ελλάδα και σε γειτονικές χώρες.
Αν και τα αποτελέσματα ανέδειξαν αρκετές περιπτώσεις μη συμμόρφωσης, δεν πρέπει να θεωρηθούν πλήρως αντιπροσωπευτικά της συνολικής ελληνικής αγοράς, καθώς η δειγματοληψία ήταν περιορισμένη. Ωστόσο, η παρούσα έρευνα επιβεβαιώνει τις κλήσεις των παραγωγών για τα φαινόμενα νοθείας, που πραγματοποιούνται στην αγορά, καθιστώντας αδήριτη την ανάγκη για εντατικοποίηση των ελέγχων και την επιβολή αυστηρών προστίμων σε περιπτώσεις παραβάσεων με βασικό στόχο την προστασία του Έλληνα αγρότη.
