Αντιμέτωπος με ιστορικά υψηλά δημόσια ελλείμματα, ο ΠΟΥ Ευρώπης προτείνει μια ελκυστική ιδέα γι’ αυτόν: την αύξηση των φόρων στα αλκοολούχα ποτά για την ενίσχυση των ταμείων του, με μια έκθεση και ένα σύνολο εργαλείων για να υποστηρίξει τη θέση του.
Ο ΠΟΥ ισχυρίζεται ότι οι κυβερνήσεις έχουν στη διάθεσή τους ένα ισχυρό εργαλείο για τη μείωση των βλαβών που σχετίζονται με το αλκοόλ: τη φορολογία.
Λίγους μήνες πριν από την τέταρτη συνάντηση υψηλού επιπέδου της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών για την πρόληψη και τον έλεγχο των μη μεταδοτικών ασθενειών, το Περιφερειακό Γραφείο του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας της Ευρώπης προτείνει στις κυβερνήσεις δύο εργαλεία για την εφαρμογή μιας σειράς μέτρων που έχουν σχεδιαστεί για να καταστήσουν τα αλκοολούχα ποτά λιγότερο ελκυστικά. «Η αύξηση των ειδικών φόρων κατανάλωσης δημιουργεί τα μεγαλύτερα οφέλη για τη δημόσια υγεία με τη μικρότερη επένδυση πόρων και είναι μια πολιτική με την ευρύτερη και πιο ολοκληρωμένη βάση στοιχείων», αναφέρει ο ΠΟΥ σε δελτίο τύπου.
Σαφώς στοχευμένο το κρασί
Με βάση αυτό το δελτίο τύπου, το περιφερειακό γραφείο του Οργανισμού παρέχει στα κράτη μια έκθεση που περιγράφει λεπτομερώς τη φορολογία των αλκοολούχων ποτών στην Ευρώπη — «ώστε να κατανοήσουν καλύτερα πώς διαφορετικές χώρες χρησιμοποιούν ή δεν χρησιμοποιούν φόρους για τη μείωση της βλάβης» — καθώς και ένα πρακτικό σύνολο εργαλείων για την εισαγωγή φόρων. Αυτά τα δύο έγγραφα βασίζονται σε μια σειρά επιχειρημάτων: μόνο 29 από τα 53 κράτη μέλη του ΠΟΥ στην Ευρώπη εφαρμόζουν ειδικούς φόρους κατανάλωσης στα αλκοολούχα ποτά. Η τιμή του αλκοόλ σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες είναι πιο προσιτή σήμερα από ό,τι ήταν πριν από δύο δεκαετίες. Και, ενώ οι ειδικοί φόροι κατανάλωσης αντιπροσωπεύουν το 37% της συνολικής τιμής των οινοπνευματωδών ποτών, το μερίδιό τους μειώνεται στο 14% για το κρασί (σε σύγκριση με 16% για την μπύρα). Ο ένοχος, σύμφωνα με τον ΠΟΥ, είναι η οδηγία της ΕΕ για τους ειδικούς φόρους κατανάλωσης στο αλκοόλ, η οποία τροποποιήθηκε τελευταία φορά το 1992 και η οποία «εξακολουθεί να επιτρέπει ελάχιστο φόρο 0% στο κρασί… Το κρασί παραμένει το φθηνότερο αλκοόλ, καθώς το κόστος του δεν υπερβαίνει τα 1,13 INT$ για 10 γραμμάρια καθαρής αλκοόλης, και ακόμη λιγότερο στην ΕΕ, στα 0,77 INT$». Ο στόχος έχει καθοριστεί με σαφήνεια.
Έλλειψη πολιτικής βούλησης
Απορρίπτοντας τις αρνητικές επιπτώσεις της αύξησης των φόρων στο αλκοόλ – «με τις κατάλληλες διασφαλίσεις… οι χώρες μπορούν να αποτρέψουν τις παράνομες αγορές ενώ παράλληλα αποκομίζουν τα οφέλη της υψηλότερης φορολογίας» – ο ΠΟΥ ενθαρρύνει επίσης τα κράτη να συνδυάσουν τη φορολογία με άλλες πολιτικές που έχουν σχεδιαστεί για να μειώσουν την ελκυστικότητα του αλκοόλ. Αναφέρει την εφαρμογή μιας ελάχιστης τιμής μονάδας – όπως έχει κάνει η Σκωτία – και την εισαγωγή περιορισμένου ωραρίου για τις πωλήσεις αλκοόλ. Σταθερά στη θέση του, ο ΠΟΥ ισχυρίζεται: «Ξέρουμε τι λειτουργεί. Η φορολογία του αλκοόλ βρίσκεται στον κατάλογο του ΠΟΥ/Ευρώπης με τις «γρήγορες νίκες», δηλαδή, αποδεδειγμένες, οικονομικά αποδοτικές παρεμβάσεις που μπορούν να έχουν αντίκτυπο στη δημόσια υγεία εντός 5 ετών… Τα εργαλεία είναι διαθέσιμα. το μόνο που λείπει είναι η πολιτική βούληση για τη χρήση τους».
…και μια πραγματική βάση.
Ωστόσο, πολλά παραδείγματα αντικρούουν αυτούς τους ισχυρισμούς. Ξεκινώντας με την επίδραση των αυξήσεων φόρων στα φορολογικά έσοδα, στη Μεγάλη Βρετανία, ο Wine and Spirit Association αναφέρει ότι η εφαρμογή του νέου συστήματος ειδικών φόρων κατανάλωσης, σε συνδυασμό με τη μεγαλύτερη αύξηση φόρων εδώ και σχεδόν 50 χρόνια, οδήγησε σε μείωση εσόδων κατά 1,3 δισεκατομμύρια λίρες (1,55 δισεκατομμύρια ευρώ) σε ένα χρόνο. Ένας άλλος μύθος που έχει καταρριφθεί είναι ότι οι χαμηλοί ή ακόμη και ανύπαρκτοι φόροι δεν οδηγούν απαραίτητα σε υπερβολική κατανάλωση. Η Ισπανία, για παράδειγμα, εφαρμόζει μέτρια φορολογία στο αλκοόλ, με κατανάλωση περίπου 10,9 λίτρα καθαρού αλκοόλ κατά κεφαλήν ετησίως. Αυτό είναι ελάχιστα μεγαλύτερο από ό,τι στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου η φορολογία αντιπροσωπεύει μεταξύ 44% και 64% της συνολικής τιμής, για μέση κατανάλωση 10,8 λίτρων. Η ίδια διαπίστωση μπορεί να παρατηρηθεί και αλλού. Η Ιταλία, με χαμηλή φορολογία, εμφανίζει επίσης μέτρια κατανάλωση. Αντίθετα, η Ιρλανδία και η Σουηδία, όπου οι φόροι και οι τιμές είναι υψηλοί καταγράφουν υψηλότερα επίπεδα κατανάλωσης.
Όπως ακριβώς και ο ισχυρισμός ότι «κανένα επίπεδο κατανάλωσης αλκοόλ δεν είναι ασφαλές», η ιδέα ότι η αύξηση των φόρων από μόνη της θα έλυνε την υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ υπεραπλουστεύει ένα σύνθετο πρόβλημα. Αυτό το ζήτημα αξίζει μια πολύ πιο λεπτή προσέγγιση, ειδικά επειδή, όπως γνωρίζουμε, η συνολική κατανάλωση αλκοόλ μειώνεται σταθερά, αλλά αυτό μπορεί να αντικατοπτρίζει αίτια όπως της παγκόσμιας συρρικνούμενης δαπάνης κατανάλωσης, που σχετίζεται με την γενική μείωση των εισοδημάτων και κυρίως της μεσαίας τάξης.
