Η ανθεκτικότητα του γεωργικού τομέα της ΕΕ έχει δοκιμαστεί πολύ τα τελευταία δύο χρόνια.
Εκτός από τις διαταραχές του εμπορίου και τις αυξημένες τιμές των εμπορευμάτων που προκλήθηκαν από την ανάκαμψη μετά την Covid, η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία οδήγησε σε ακόμη υψηλότερες τιμές των εισροών και της ενέργειας.
Ως αποτέλεσμα, ο πληθωρισμός των τροφίμων εκτινάχθηκε στα ύψη και το εμπόριο διαταράχθηκε περαιτέρω. Επιπλέον, η κλιματική αλλαγή έχει ως αποτέλεσμα συχνότερα δυσμενή και ακραία καιρικά φαινόμενα, καθώς και εστίες ασθενειών των ζώων. Υπό το πρίσμα αυτών των διαταραχών, σε συνδυασμό με τις αλλαγές στις τάσεις της κατανάλωσης, η ανάλυση που παρουσιάζεται στην έκθεση προοπτικών προβλέπει επιβράδυνση της αύξησης της παραγωγής σε μεγάλους γεωργικούς τομείς της ΕΕ. Στο δεδομένο σύνολο υποθέσεων που εξετάστηκαν, η παραγωγή ορισμένων καλλιεργειών αναμένεται να μείνει στάσιμη ή ακόμη και να μειωθεί ελαφρά, ενώ η παραγωγή γάλακτος και κρέατος θα μειωθεί.
Η μεσοπρόθεσμη ανάλυση προοπτικών εξετάζει την παραγωγή, την κατανάλωση και το εμπόριο στους τομείς των αροτραίων καλλιεργειών, του γάλακτος και των γαλακτοκομικών προϊόντων και του κρέατος, εκτός από το γεωργικό εισόδημα. Περιλαμβάνει επίσης ειδική εστίαση στην επισιτιστική ασφάλεια και παρουσιάζει μια ανάλυση σεναρίων για ακραία καιρικά φαινόμενα και μια άλλη για τη χαμηλότερη πυκνότητα ζώων στην ΕΕ. Η έκθεση καλύπτει την περίοδο έως το 2032 και αντικατοπτρίζει τις γεωργικές και εμπορικές πολιτικές που ίσχυαν τον Νοέμβριο του 2022.
Αροτραίες καλλιέργειες
Η συνολική έκταση σιτηρών της ΕΕ προβλέπεται να μειωθεί οριακά σε 57,2 εκατομμύρια εκτάρια έως το 2032, λόγω της μείωσης της κριθής και του καλαμποκιού. Η ΕΕ θα παραμείνει καθαρός εξαγωγέας σιταριού και κριθαριού και καθαρός εισαγωγέας αραβοσίτου και ρυζιού. Η κατανάλωση δημητριακών τροφίμων στην ΕΕ θα αυξηθεί ελαφρά (+3,9%), αλλά καθώς η χρήση ζωοτροφών θα μειωθεί (-6,1%), η συνολική οικιακή χρήση στην ΕΕ αναμένεται να παραμείνει σταθερή.
Όσον αφορά τους ελαιούχους σπόρους, η παραγωγή της ΕΕ προβλέπεται να ανέλθει σε 33,0 εκατομμύρια τόνους το 2032, σημειώνοντας αύξηση 2,8 εκατομμυρίων τόνων από το 2020-2022 (+9,3%). Αυτό οφείλεται κυρίως στη συνεχιζόμενη αύξηση των αποδόσεων. Ωστόσο, η κατάσταση παραμένει διαφορετική για κάθε εμπόρευμα. Οι καθαρές εισαγωγές ελαιούχων σπόρων και πρωτεϊνούχων καλλιεργειών στην ΕΕ θα μειωθούν καθώς η ΕΕ θα παράγει 54,7% περισσότερα όσπρια και 33,3% περισσότερους σπόρους σόγιας.
Γάλα και γαλακτοκομικά προϊόντα
Η υιοθέτηση πιο βιώσιμων γεωργικών πρακτικών θα επηρεάσει τη μελλοντική ανάπτυξη του γαλακτοκομικού τομέα της ΕΕ. Τα εναλλακτικά συστήματα παραγωγής (σε αντίθεση με τα εντατικά και τα συμβατικά) αναμένεται να αυξήσουν το μερίδιό τους. Καθώς η εκτατική παραγωγή ευνοείται για την αντιμετώπιση περιβαλλοντικών ανησυχιών, τα κοπάδια γαλακτοκομικών αναμένεται να μειωθούν και να οδηγήσουν σε μείωση της παραγωγής γάλακτος της ΕΕ κατά 0,2% ετησίως έως το 2032.
Ωστόσο, αυτό δεν θα θέσει σε κίνδυνο τη θέση της ΕΕ ως του μεγαλύτερου παγκόσμιου προμηθευτή γαλακτοκομικών προϊόντων.
Η κατανάλωση της ΕΕ είναι ήδη ώριμη και θα μπορούσε να παραμείνει σχετικά σταθερή στο μέλλον. Μεταξύ των γαλακτοκομικών προϊόντων, η κατανάλωση τυριού θα μπορούσε ακόμα να αυξηθεί. Η αυξανόμενη ζήτηση για εξαγωγές θα μπορούσε επίσης να στηρίξει την παραγωγή. Η παραγωγή αποκορυφωμένου γάλακτος σε σκόνη θα επιβραδυνθεί, καθώς το εμπόριο θα αυξηθεί λιγότερο λόγω του ισχυρότερου παγκόσμιου ανταγωνισμού. Στην περίπτωση του πλήρους γάλακτος σε σκόνη, η παραγωγή θα μπορούσε να μειωθεί λόγω απωλειών στο εμπόριο, ενώ η εγχώρια χρήση θα μπορούσε να παραμείνει σχετικά σταθερή.
Προϊόντα κρέατος
Η βιωσιμότητα θα διαδραματίσει ολοένα και πιο σημαντικό ρόλο στις αγορές κρέατος της ΕΕ. Η παραγωγή κρέατος θα είναι πιο αποτελεσματική και πιο φιλική προς το περιβάλλον, με βιολογικά και εκτεταμένα συστήματα παραγωγής σε άνοδο. Παρά τις εξελίξεις αυτές, η κατανάλωση κρέατος στην ΕΕ αναμένεται να μειωθεί (-1,5 kg ανά κάτοικο ετησίως), με το βόειο κρέας να επηρεάζεται ιδιαίτερα και το χοιρινό κρέας να υποκαθίσταται εν μέρει από τα πουλερικά. Αυτός ο τελευταίος τομέας είναι στην πραγματικότητα ο μόνος που επεκτείνεται όσον αφορά την παραγωγή και την κατανάλωση. Αυτό πηγάζει από μια πιο υγιεινή εικόνα του πουλερικού σε σύγκριση με άλλα κρέατα, μεγαλύτερη ευκολία στην προετοιμασία, την απουσία θρησκευτικών περιορισμών σχετικά με την κατανάλωσή του και τη σχετικά φθηνότερη τιμή του.
Το συνολικό κοπάδι αγελάδων της ΕΕ αναμένεται να μειωθεί κατά 2,8 εκατομμύρια κεφάλια (9,1%), με διαφορετικές καταστάσεις στις χώρες της ΕΕ. Μετά το υψηλό επίπεδο το 2022, η τιμή του βοείου κρέατος αναμένεται να μειωθεί ξανά λόγω πιο ισορροπημένης προσφοράς και ζήτησης. Όσον αφορά το χοιρινό κρέας, η παραγωγή της ΕΕ προβλέπεται να μειωθεί κατά 1% ετησίως έως το 2032, που αντιστοιχεί σε 2,2 εκατομμύρια τόνους για ολόκληρη την περίοδο.
Η στροφή στη διατροφή με βάση τα φυτά θα μπορούσε να οδηγήσει σε αυξανόμενη σημασία των εναλλακτικών πρωτεϊνών αντί του κρέατος, αλλά θεωρείται ότι εξακολουθούν να αντιπροσωπεύουν μόνο ένα πολύ μικρό μερίδιο αγοράς.
Περιβαλλοντικό σενάριο για χαμηλότερη πυκνότητα ζώων
Η έκθεση παρουσιάζει μια ανάλυση σεναρίων των πιθανών περιβαλλοντικών και οικονομικών επιπτώσεων μιας χαμηλότερης πυκνότητας ζώων στην ΕΕ.
Ο μειωμένος αριθμός ζώων θα οδηγούσε σε χαμηλότερη παραγωγή για όλα τα ζωικά προϊόντα. Η φυτική παραγωγή αναμένεται επίσης να μειωθεί συνολικά για πολλές καλλιέργειες λόγω της χαμηλότερης ζήτησης ζωοτροφών (δηλ. κτηνοτροφικές καλλιέργειες, δημητριακά και ελαιούχους σπόρους) ενώ η παραγωγή οσπρίων αυξάνεται. Τα αναμενόμενα αποτελέσματα περιλαμβάνουν επίσης μια γενική αύξηση των τιμών παραγωγού και καταναλωτή. Οι τιμές παραγωγού θα αυξηθούν ιδιαίτερα για το χοιρινό κρέας, τα αυγά και το βόειο κρέας.
Η μείωση της πυκνότητας των ζώων στην ΕΕ θα μπορούσε να μειώσει τις μέσες εκπομπές αμμωνίας της ΕΕ από τη γεωργία έως και 11% και τη μέση νιτρορύπανση ανά εκτάριο έως και 12%. Μεγαλύτερες μειώσεις (50-60%) αναμένονται σε περιοχές με πολύ υψηλή πυκνότητα επί του παρόντος. Οι εκπομπές αερίων θερμοκηπίου (GHG) στην ΕΕ αναμένεται να μειωθούν κατά 2-13,8%, αλλά η χαμηλότερη παραγωγή στην ΕΕ θα αυξήσει επίσης τις εισαγωγές. Ως αποτέλεσμα, οι χαμηλότερες εκπομπές στην ΕΕ θα αντισταθμιστούν από την αύξηση των εκπομπών σε άλλες περιοχές του κόσμου, αυτό που είναι γνωστό ως διαρροή εκπομπών.
Ασφάλεια των τροφίμων
Οι μεσοπρόθεσμες προοπτικές παρέχουν μια επισκόπηση της επισιτιστικής ασφάλειας στην ΕΕ χρησιμοποιώντας επιλεγμένο σύνολο δεικτών: ποσοστά αυτάρκειας, καθαρό εμπόριο, διαφοροποίηση εισαγωγών και εξαγωγών και δαπάνες των νοικοκυριών για τρόφιμα.
Η ΕΕ παραμένει αυτάρκης στα περισσότερα εξεταζόμενα προϊόντα το 2032 και είναι σε θέση να δημιουργήσει πλεονάσματα, τα οποία συμβάλλουν στον παγκόσμιο εφοδιασμό τροφίμων, ιδίως για το σιτάρι και τα γαλακτοκομικά προϊόντα. Αυτό αντανακλά τα αποτελέσματα των διαδοχικών μεταρρυθμίσεων της ΚΓΠ κατά τη διάρκεια των ετών, χάρη στις οποίες η ΕΕ συνεχίζει να παρέχει άφθονα, υψηλής ποιότητας, ασφαλή και θρεπτικά τρόφιμα στον πληθυσμό της και παγκοσμίως. Ωστόσο, λόγω των αγρο-κλιματικών συνθηκών και των συνθηκών της αγοράς, η ΕΕ θα παραμείνει εξαρτημένη από τις εισαγωγές προϊόντων όπως τα τροπικά φρούτα, το ρύζι και οι σπόροι σόγιας, αν και θα γίνουν κάποιες βελτιώσεις.
Οι τρέχοντες υψηλοί ρυθμοί πληθωρισμού των τροφίμων δεν αναμένεται να επηρεάσουν επίμονα το μερίδιο των δαπανών των νοικοκυριών για τρόφιμα μεσοπρόθεσμα. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι οι καταναλωτές είναι πιθανό να προσαρμόσουν τις συνήθειες δαπανών τους σε πιο βασικά προϊόντα εάν οι τιμές παραμείνουν υψηλές αντί να μειώσουν τη συνολική τους κατανάλωση τροφίμων. Δεν θα αποτελεί έκπληξη όμως ότι οι πρόσφατες οικονομικές κρίσεις μπορούν ενδεχομένως να συμβάλουν στην αύξηση των ανισοτήτων.
