Η «Μελέτη σχετικά με τα αποτελέσματα που επιτεύχθηκαν από τα έργα της επιχειρησιακής ομάδας EIP-AGRI στο πλαίσιο της ΚΓΠ» αποσκοπούσε στην καλύτερη κατανόηση του τρόπου λειτουργίας των επιχειρησιακών ομάδων (OG), του τρόπου με τον οποίο σχεδιάζουν και εκτελούν τις διαδικασίες συνδημιουργίας καινοτομίας και του τρόπου διάδοσης καινοτόμων λύσεων.
Η μελέτη συντονίστηκε από το γραφείο υποστήριξης αξιολόγησης του δικτύου της ΚΓΠ της ΕΕ από τον Σεπτέμβριο του 2023 έως τον Ιούνιο του 2024. Αξιολόγησε τα αποτελέσματα των έργων των επιχειρησιακών ομάδων και αποσκοπούσε στον εντοπισμό των κύριων κινητήριων δυνάμεων και εμποδίων για την επίτευξη αυτών των αποτελεσμάτων, συμπεριλαμβανομένης της συμβολής των δραστηριοτήτων επικοινωνίας και διάδοσης και του ρόλου που διαδραματίζουν οι προσκλήσεις υποβολής προτάσεων για έργα της Ευρωπαϊκής Σύμπραξης Καινοτομίας (ΕΣΚ).
Η μελέτη βασίστηκε σε περιπτωσιολογικές μελέτες και δύο έρευνες, οι οποίες απευθύνονταν αντίστοιχα σε εταίρους της επιχειρησιακής ομάδας και σε ενδιαφερόμενους φορείς του ΕΣΚ/καινοτομίας σε ολόκληρη την ΕΕ. Η έρευνα OG επέτρεψε τη συλλογή 989 συμπληρωμένων ερωτηματολογίων από 24 κράτη μέλη και το Ηνωμένο Βασίλειο, που αντιστοιχούν σε 768 έργα OG. Η έρευνα των ενδιαφερόμενων μερών καινοτομίας συγκέντρωσε συνολικά 233 συμπληρωμένα ερωτηματολόγια. Επιπλέον, 15 έργα OG σε διάφορα κράτη μέλη έχουν επιλεγεί ως περιπτωσιολογικές μελέτες.
Οι OG αποτελούν τη ραχοκοκαλιά του EIP, φέρνοντας καινοτομία στο αγροοικοσύστημα και βελτιώνοντας τη σύνδεσή του με την έρευνα. Γεφυρώνουν την έρευνα και τη γεωργική πρακτική φέρνοντας σε επαφή φορείς του AKIS, όπως γεωργούς, συμβούλους, ερευνητές, επιχειρήσεις, ΜΚΟ και άλλους, για την προώθηση διαδικασιών καινοτομίας και ανταλλαγής γνώσεων στη γεωργία και τη δασοκομία.
Ένα κεντρικό στοιχείο των OGs είναι η διαδραστική εργασία μεταξύ εταίρων με συμπληρωματική εμπειρογνωμοσύνη που εξυπηρετούν τους κοινούς στόχους του έργου καινοτομίας OG. Οι εταίροι του OG συνεργάστηκαν για να συλλάβουν ιδέες βάσης και να συν-δημιουργήσουν καινοτόμες και πρακτικές λύσεις για τις προσδιορισμένες ανάγκες ή προκλήσεις. Επίσης, προχώρησαν πέρα από το έργο τους και δικτυώθηκαν με άλλες ΕΠ ή ερευνητικά έργα του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη», γεγονός που συνέβαλε στην περαιτέρω ενίσχυση της γνώσης.
Το πρώτο σημαντικό σημείο της μελέτης είναι η ποικιλία των καινοτόμων λύσεων που παράγονται από τις OG σύμφωνα με τους προγραμματισμένους στόχους τους. Οι λύσεις αυτές περιλαμβάνουν αγρονομικές πρακτικές και καινοτομία διαδικασιών, τεχνολογική καινοτομία, ανταλλαγές γνώσεων, καινοτομία προϊόντων, καινοτομία υπηρεσιών και οργανωτική και αγροτική κοινωνική καινοτομία.
Ένας βασικός παράγοντας που ξεχωρίζει ως κινητήρια δύναμη της επιτυχίας είναι η σύνθεση των συνεργασιών OG. Οι συμπράξεις με ισορροπημένο συνδυασμό (συμπληρωματικής) εμπειρογνωμοσύνης, πρακτικής εμπειρίας και γνώσεων στις οποίες συμμετέχουν γεωργοί, δασοκόμοι και άλλοι τελικοί χρήστες είναι ζωτικής σημασίας για την επιτυχία των έργων. Ταυτόχρονα, το «διαδραστικό μοντέλο καινοτομίας» έχει αποδειχθεί βασική προσέγγιση για την επίτευξη αποτελεσμάτων OG. Τα στοιχεία από συγκεκριμένα έργα δείχνουν ότι τα πιο επιτυχημένα έργα ήταν εκείνα των οποίων οι εταίροι είχαν εμπειρία συνεργασίας και εκείνα που προώθησαν την ενεργό συμμετοχή όλων των εταίρων και την αποτελεσματική επικοινωνία μεταξύ των σχετικών ενδιαφερόμενων μερών. Αυτό έχει παρατηρηθεί σε έργα OG όπου όλοι οι εταίροι συνέβαλαν στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων και υλοποίησης, δημιουργώντας καλή εσωτερική επικοινωνία και στενή συνεργασία με μεσίτες καινοτομίας και άλλους διαμεσολαβητές.
Τα έργα OG δεν περιορίζονται στη συνδημιουργία καινοτόμων λύσεων, αλλά ένας από τους κύριους στόχους τους είναι η ανταλλαγή των αποτελεσμάτων των έργων και η διάδοσή τους στον μεγαλύτερο δυνατό αριθμό τελικών χρηστών που μπορούν να επωφεληθούν από αυτά. Τα στοιχεία δείχνουν ότι οι περισσότερες καινοτόμες λύσεις που παράγονται έχουν μεγάλες δυνατότητες μεταφοράς και αναβάθμισης. Αυτό σημαίνει ότι μπορούν να εφαρμοστούν σε μεγαλύτερη κλίμακα, για παράδειγμα, εκτός της εταιρικής σχέσης OG ή για τη δημιουργία νέων ευκαιριών μέσω βελτιωμένης ποιότητας ή διαφοροποίησης προϊόντων. Αυτή η δυνατότητα μεταφοράς μπορεί να εξαπλωθεί ακόμη περισσότερο, και πολλά έργα OG έχουν αποδείξει τη δυνατότητα ενίσχυσης κοινοτήτων προσανατολισμένων στην καινοτομία.
Διάφοροι παράγοντες συμβάλλουν θετικά στην κλιμάκωση της καινοτομίας. Τα αποτελέσματα της μελέτης υπογραμμίζουν τη σημασία της ανάδειξης των οφελών και της πρακτικής χρήσης καινοτόμων λύσεων, ιδίως μέσω επιδείξεων σε γεωργικές εκμεταλλεύσεις και εκδηλώσεων μεταξύ ομοτίμων.
Η διάδοση που περιλαμβάνει αλληλεπιδράσεις μεταξύ τελικών χρηστών και άλλων ενδιαφερόμενων μερών αναδεικνύεται ως το πιο αποτελεσματικό εργαλείο. Η προσέγγιση των τελικών χρηστών, η επιλογή των σωστών καναλιών διάδοσης και η συνεχής συνεργασία μεταξύ των εταίρων μετά το τέλος του έργου αποδείχθηκαν σημαντικοί παράγοντες διευκόλυνσης για τη μεταφορά και την κλιμάκωση των αποτελεσμάτων του έργου OG.
Τα διδάγματα προέρχονται επίσης από λιγότερο επιτυχημένες περιπτώσεις, όπου αποδεικνύεται ότι η έλλειψη εστίασης στις ανάγκες των τελικών χρηστών κατά τον σχεδιασμό των στόχων των έργων OG μπορεί να είναι επιζήμια για τη συνδημιουργία και τη διάδοση μιας καινοτόμου λύσης, η οποία κινδυνεύει να είναι σημαντική μόνο για περιορισμένο αριθμό τελικών χρηστών. Επιπλέον, τα ανεπαρκή συστήματα κατάρτισης και παροχής συμβουλών ή η έλλειψη εκμεταλλεύσεων επίδειξης περιορίζουν τις δυνατότητες διάδοσης καινοτομιών.
Οι OG δεν λειτουργούν σε σιλό. Οι δραστηριότητες επικοινωνίας και διάδοσης είναι ζωτικής σημασίας για τη δημιουργία ευκαιριών εκτός της εταιρικής σχέσης OG και τη διάδοση των αποτελεσμάτων του έργου OG. Τα στοιχεία από τη μελέτη δείχνουν ότι τα βασικά στοιχεία για αποτελεσματική επικοινωνία και διάδοση περιλαμβάνουν την ενεργό επικοινωνία καθ’ όλη τη διάρκεια του κύκλου ζωής του έργου και πέραν αυτού. Η παρουσία ενός συμβούλου ή ενός εμπειρογνώμονα επικοινωνίας στις OG θα μπορούσε να είναι επωφελής για την αύξηση της ευαισθητοποίησης σχετικά με τη σημασία της επικοινωνίας. Οι Διαχειριστικές Αρχές και τα Εθνικά Δίκτυα αποτελούν σημαντικούς πολλαπλασιαστές/φορείς διάδοσης πληροφοριών, κυρίως μέσω των δικτυακών τόπων και των εκδηλώσεών τους.
Το τελευταίο στοιχείο που αναλύεται στη μελέτη είναι οι προσκλήσεις υποβολής προτάσεων για την ΕΠΚ και ο τρόπος με τον οποίο οι προσεγγίσεις που χρησιμοποιήθηκαν στα διάφορα κράτη μέλη ευνόησαν ή περιόρισαν την επίτευξη των αποτελεσμάτων της ΕΠΟ. Σε πολλές περιπτώσεις, οι διαχειριστικές αρχές επεδίωξαν ισορροπία μεταξύ της ανάγκης ενθάρρυνσης ιδεών σε επίπεδο βάσης και της ανάγκης να διατηρηθεί η εστίαση στις στρατηγικές προτεραιότητες των προγραμμάτων αγροτικής ανάπτυξης. Αυτό το έχουν συχνά επιτύχει μέσω της συνδυασμένης χρήσης των λεγόμενων ανοικτών προσκλήσεων υποβολής προτάσεων (προσκλήσεις χωρίς προκαθορισμένο θέμα) και θεματικών προσκλήσεων.
“Σύμφωνα με τα πορίσματα της μελέτης, οι χρησιμοποιούμενες προσεγγίσεις των ανοικτών/θεματικών προσκλήσεων έχουν γενικά επιτύχει τον στόχο της στόχευσης τόσο των αναγκών βάσης όσο και των θεματικών αναγκών”.
Carlotta Valli, από το Ευρωπαϊκό Γραφείο Υποστήριξης Αξιολόγησης για την ΚΓΠ, συντονίστρια της μελέτης
Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι όροι επιλεξιμότητας και τα κριτήρια επιλογής των προσκλήσεων υποβολής προτάσεων OG ευνόησαν τη συγκέντρωση εταίρων με συμπληρωματική εμπειρογνωμοσύνη και προώθησαν την ισότιμη συμμετοχή όλων των εταίρων OG, γεγονός που με τη σειρά του διευκόλυνε τη συνδημιουργία καινοτόμων λύσεων.
«Η δημιουργία της εταιρικής σχέσης OG πίσω από μια καινοτομία είναι συχνά ένας σημαντικότερος παράγοντας επιτυχίας από την ίδια την καινοτομία», τόνισε ένας από τους ερωτηθέντες στη Σουηδία.
Συνολικά, οι προσκλήσεις υποβολής προτάσεων OG της ΕΣΚ μπορούν να συμβάλουν καθοριστικά στη συνδημιουργία και τη διάδοση καινοτόμων λύσεων. Τα διδάγματα από τις υφιστάμενες προσκλήσεις υπογραμμίζουν την αξία μιας προπαρασκευαστικής φάσης κατά τη διάρθρωση των προσκλήσεων υποβολής προτάσεων για επιλογικές επιδόσεις: η διάθεση χρόνου, εργαλείων και κονδυλίων για διεξοδική προετοιμασία αποτελεί κρίσιμο παράγοντα επιτυχίας για τα έργα αρχικής εκπαίδευσης.
Τα στοιχεία δείχνουν επίσης ότι οι προσκλήσεις υποβολής προτάσεων που απαιτούν δομημένο σχεδιασμό και υλοποίηση δραστηριοτήτων επικοινωνίας και διάδοσης επηρεάζουν θετικά την επίτευξη των αποτελεσμάτων του έργου. Επιπλέον, οι απαιτήσεις πρόσκλησης υποβολής προτάσεων πρέπει να είναι στοχευμένες και πρέπει να αποφεύγονται υπερβολικά περίπλοκοι κανόνες, διότι δημιουργούν υπερβολικό φόρτο για τους δικαιούχους και τη διοίκηση.
Πολλές λειτουργικές οργανώσεις εξέφρασαν ανησυχία για τον διοικητικό φόρτο και ορισμένες διοικητικές διαδικασίες, που συνδέονται κυρίως με τους κανόνες υποβολής εκθέσεων, τον μεγάλο χρόνο αναμονής για την είσπραξη των πληρωμών και την περιορισμένη ευελιξία στη διαδικασία εφαρμογής. Για να μειωθεί ο διοικητικός φόρτος, η απλούστευση μπορεί να αναπτυχθεί περαιτέρω, για παράδειγμα μέσω της ευρύτερης χρήσης απλουστευμένων επιλογών κόστους. Επιπλέον, οι πληρωμές στους αγρότες για το χρόνο που αφιερώνουν στο έργο OG θα μπορούσαν να αυξήσουν το ενδιαφέρον τους και την ενεργό συμμετοχή τους σε τέτοια έργα.
Συμπερασματικά, η μελέτη επιβεβαίωσε τη θετική συμβολή των ΕΣΚ στην προώθηση της καινοτομίας στους τομείς της γεωργίας και της δασοκομίας. Η συμβολή αυτή είναι δυνατή χάρη στις πολυμερείς συμπράξεις με συμπληρωματική εμπειρογνωμοσύνη που αλληλεπιδρούν για τη συνδημιουργία καινοτόμων λύσεων που μπορούν να διαδοθούν χρησιμοποιώντας τους πιο αποτελεσματικούς διαύλους διάδοσης.
