Η διασφάλιση βιώσιμου αγροτικού εισοδήματος και η είσοδος νέων ανθρώπων στην παραγωγή αποτελούν αλληλένδετες προϋποθέσεις για το μέλλον της ευρωπαϊκής γεωργίας. Αυτό είναι το κοινό μήνυμα δύο γνωμοδοτήσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών, οι οποίες δημοσιεύθηκαν στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις 26 Οκτωβρίου και αφορούν την Κοινή Αγροτική Πολιτική της περιόδου 2028 – 2034 και την ανανέωση των γενεών. Πρόκειται για προτάσεις που παρεμβαίνουν στη διαμόρφωση των ευρωπαϊκών πολιτικών, χωρίς να αποτελούν οριστικές αποφάσεις για τις μελλοντικές ενισχύσεις.
Στη γνωμοδότηση C/2026/5141 για τη νέα ΚΑΠ, η Επιτροπή των Περιφερειών ζητεί ισχυρούς χρηματοδοτικούς πόρους και προβλέψιμη στήριξη. Υπογραμμίζει ότι τα ελάχιστα επίπεδα ενίσχυσης των γεωργών πρέπει να προστατευθούν, χωρίς η χρηματοδότηση του εισοδήματος να περιορίζει τις επενδύσεις στην αγροτική ανάπτυξη και την πολιτική συνοχής.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη δικαιότερη κατανομή των πόρων. Η γνωμοδότηση υποστηρίζει τη φθίνουσα εισοδηματική στήριξη βάσει έκτασης, ζητώντας όμως προσεκτικό σχεδιασμό και αξιολόγηση των επιπτώσεων της προοδευτικής μείωσης και των ανώτατων ορίων. Παράλληλα, προτείνει σαφέστερο ορισμό του «ενεργού γεωργού», αναδεικνύοντας τις ανάγκες των νέων παραγωγών, των μικρών και μεσαίων οικογενειακών εκμεταλλεύσεων και των περιοχών με φυσικούς περιορισμούς.
Κεντρικό ζήτημα αποτελεί επίσης η συμμετοχή των περιφερειακών και τοπικών αρχών στον σχεδιασμό, την εφαρμογή και την παρακολούθηση των παρεμβάσεων. Η Επιτροπή των Περιφερειών διεκδικεί ουσιαστικό ρόλο συναπόφασης, σύμφωνα με τις αρμοδιότητές τους, επισημαίνοντας ότι η απλούστευση δεν πρέπει να αποδυναμώνει τη διαφάνεια, τη λογοδοσία και τον έλεγχο των γεωργικών δαπανών.
Η δημογραφική διάσταση αυτών των επιλογών αποτυπώνεται στη γνωμοδότηση C/2026/5132. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει, το 2020 μόλις το 11,9% των αγροτών της ΕΕ ήταν κάτω των 40 ετών, ενώ το 57,6% των διαχειριστών εκμεταλλεύσεων ήταν τουλάχιστον 55 ετών. Απέναντι σε αυτή την ανισορροπία, προτείνεται ειδικός ελάχιστος προϋπολογισμός για τους νέους γεωργούς, περίπου στο 10% του προϋπολογισμού της ΚΑΠ, με έμφαση στους νεοεισερχόμενους, στα μικρότερα αγροκτήματα και στα βιώσιμα μοντέλα παραγωγής.
Ωστόσο, η οικονομική ενίσχυση της εγκατάστασης δεν θεωρείται επαρκής. Το υψηλό κόστος γης, η δυσκολία δανεισμού, η αστάθεια του εισοδήματος και οι ελλείψεις υπηρεσιών λειτουργούν αποτρεπτικά. Προτείνονται οργανωμένες, σταδιακές μεταβιβάσεις εκμεταλλεύσεων, κοινή διαχείριση και καθοδήγηση από έμπειρους παραγωγούς, καθώς και προγράμματα πρόωρης συνταξιοδότησης που θα εξασφαλίζουν οικονομική ασφάλεια στους αποχωρούντες αγρότες.
Παράλληλα, ζητούνται εθνικές στρατηγικές ανανέωσης των γενεών ενόψει του 2028, με συμμετοχή της αυτοδιοίκησης, των κλαδικών φορέων και των ίδιων των νέων. Η κατάρτιση, η ψηφιοποίηση, η διαχείριση κινδύνων και η άρση των εμποδίων για τις γυναίκες συνδέονται με την ανάγκη καλύτερων υποδομών υγείας, εκπαίδευσης, μεταφορών και φροντίδας.
Ξεχωριστή αναφορά γίνεται στους συνεταιρισμούς, οι οποίοι μπορούν να συγκεντρώνουν επενδύσεις, να διευκολύνουν τη χρηματοδότηση, να παρέχουν υπηρεσίες και να μειώνουν το αρχικό κόστος εισόδου στην παραγωγή. Για την ελληνική γεωργία, οι προτάσεις αυτές αναδεικνύουν μια κρίσιμη κατεύθυνση: η ανανέωση των γενεών απαιτεί συνδυασμό βιώσιμων εκμεταλλεύσεων, συλλογικής οργάνωσης και αξιοπρεπών συνθηκών ζωής στον τόπο εγκατάστασης.
