Μελέτη χορτολιβαδικών εκτάσεων δείχνει ότι το ποικίλο, καμπύλο μοτίβο κουρέματος μπορεί να υποστηρίξει τις μέλισσες και τις πεταλούδες καλύτερα από το συμβατικό κούρεμα “μπλοκ”.
Έως και το 34% της γεωργικής έκτασης της ΕΕ αποτελείται από μόνιμους βοσκότοπους. Αυτοί οι οικότοποι έχουν διττό ρόλο στην υποστήριξη της βιοποικιλότητας και στην εξυπηρέτηση γεωργικών λειτουργιών, όπως η βόσκηση και η παραγωγή σανού. Ο ρόλος τους στη διατήρηση άγριων επικονιαστών, όπως οι μέλισσες και οι πεταλούδες, ωφελεί επίσης τη γεωργία, όπου οι καλλιέργειες – ειδικά τα φρούτα – βασίζονται σε αυτούς για την επικονίαση.
Ωστόσο, στην έκθεση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος του 2020 για την κατάσταση της φύσης στην ΕΕ, η κατάσταση διατήρησης σχεδόν του μισού (49%) των λειμώνων αξιολογήθηκε ως «κακή». Εν τω μεταξύ, δραματική μείωση των εντόμων επικονίασης έχει αναφερθεί στην Ευρώπη (και παγκοσμίως) τις τελευταίες δεκαετίες, σε αρκετούς βασικούς οικοτόπους, συμπεριλαμβανομένων των λειμώνων.
Οι ημιφυσικοί λειμώνες απαιτούν συνεχή διαχείριση για την πρόληψη της ανάπτυξης ξυλώδους βλάστησης και τη διατήρηση των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών τους. Συνήθως, οι διαχειριστές γης το κάνουν αυτό μέσω τακτικής βόσκησης ή κουρέματος.
Το κούρεμα μιας ολόκληρης περιοχής ταυτόχρονα, ωστόσο, μπορεί να έχει αρνητικό αντίκτυπο στη βιοποικιλότητα, καθώς οι πηγές τροφής και καταφυγίου απομακρύνονται απότομα. Το πρόβλημα αυτό μπορεί να μετριαστεί με το κούρεμα μέρους μόνο της συνολικής έκτασης σε κάθε περίπτωση. Ένας τρόπος για να επιτευχθεί αυτό είναι στο σύστημα περιστροφικής κοπής ή κουρέματος «μπλοκ», όπου όλα τα μέρη του παρατηρητηρίου κόβονται τουλάχιστον μία φορά το χρόνο, αλλά ένα έμπλαστρο αφήνεται χωρίς κούρεμα κάθε φορά. Παραδοσιακά, κόβεται ένα ορθογώνιο έμπλαστρο, με τη θέση του ορθογωνίου να μετακινείται κάθε φορά για να καλύψει ολόκληρη την περιοχή σε δύο ή τρεις κύκλους κοπής.
Τα τελευταία χρόνια, ένα εναλλακτικό σύστημα μερικού κουρέματος έχει αναπτυχθεί και χρησιμοποιείται στην περιοχή της Φλάνδρας του Βελγίου, εξηγούν οι ερευνητές πίσω από μια νέα μελέτη, χρησιμοποιώντας καμπύλες αντί για ευθείες γραμμές κοπής.
Αυτή η απλή αλλά καινοτόμος προσέγγιση περιλαμβάνει τη χάραξη ενός μονοπατιού -ενός «κόλπου»- μέσα από τους λειμώνες και το κούρεμα της πλευρικής περιοχής σε καμπύλες γραμμές. Η αναλογία που κουρεύεται κάθε φορά παραμένει στα δύο τρίτα, αλλά το σχήμα της περιοχής αλλάζει σε κάθε κούρεμα, παράγοντας ένα διάσπαρτο μοτίβο κομμένων και άκοπων ζωνών. Με τη διαφοροποίηση των κύκλων κοπής χωρικά και χρονικά, ο στόχος είναι να δημιουργηθούν ποικίλα ενδιαιτήματα λιβαδιών με μια σειρά τροφίμων και καταφυγίων για την πανίδα των κατοίκων, συμπεριλαμβανομένων των επικονιαστών, λένε οι ερευνητές.
Σε αυτή τη μελέτη, οι ερευνητές συνέκριναν την επίδραση του κουρέματος μπλοκ και του κουρέματος κόλπων στην αφθονία και την ποικιλομορφία των άγριων ειδών επικονιαστών (μέλισσες και πεταλούδες), εξετάζοντας έξι ζεύγη κοντινών τοποθεσιών στη Φλάνδρα. Μια σειρά τύπων τοπίου εκπροσωπήθηκαν στα αγροτεμάχια του δείγματος, με ζεύγη που μοιράζονται παρόμοιες κατηγορίες κάλυψης γης στα γύρω 0,5km (για παράδειγμα, αστικές ζώνες, υδάτινα σώματα, τύποι γεωργικής χρήσης ή ημιφυσικοί οικότοποι).
Μετά τη συλλογή βασικών δεδομένων σχετικά με τη χλωρίδα και τους επικονιαστές, οι ερευνητές εφάρμοσαν κούρεμα μπλοκ σε μία τοποθεσία και κούρεμα κόλπων στην άλλη μέσα σε κάθε ζευγάρι, κουρεύοντας δύο φορές το χρόνο από το 2019 έως το 2021.
Διεξήγαγαν τακτικές έρευνες σε κάθε περιοχή για να καταγράψουν είδη μελισσών, πεταλούδων και ανθοφόρων φυτών μεταξύ Απριλίου και Σεπτεμβρίου – την εποχή που οι μέλισσες και οι πεταλούδες είναι πιο ενεργές. Συνολικά κατέγραψαν παρατηρήσεις 6.827 μελισσών και 4.918 πεταλούδων.
Μετά από ένα χρόνο, βρήκαν ελάχιστη διαφορά μεταξύ των μετρήσεων των επικονιαστών σε κάθε καθεστώς κοπής. Ωστόσο, κατά το δεύτερο έτος παρατήρησαν σημαντικά υψηλότερες τιμές για την αφθονία, τον πλούτο των ειδών και την ποικιλότητα των ειδών των μελισσών σε περιοχές κοπής κόλπων. Τα αποτελέσματα για το τρίτο έτος συμφώνησαν με αυτή τη θετική τάση για τις μέλισσες, ενώ η αφθονία πεταλούδων ήταν σημαντικά υψηλότερη για τις περιοχές κοπής κόλπων κατά το δεύτερο και τρίτο έτος και ο πλούτος και η ποικιλομορφία των ειδών πεταλούδας ήταν εμφανής το τρίτο έτος.
Τα στοιχεία της έρευνας έδειξαν ότι το κούρεμα των κόλπων θα μπορούσε να είναι ιδιαίτερα επωφελές για ορισμένες ομάδες μελισσών και πεταλούδων. Για παράδειγμα, τα είδη που τρέφονται από πολλά είδη λουλουδιών ευδοκιμούσαν ιδιαίτερα υπό το καθεστώς των κόλπων, σημειώνουν οι ερευνητές. Ανέφεραν επίσης ότι ενώ τα ευεργετικά αποτελέσματα παρατηρήθηκαν μόνο με κοινά είδη πεταλούδας, όλες οι μέλισσες από κοινές έως πολύ σπάνιες (με βάση τις αξιολογήσεις της εθνικής κόκκινης λίστας) φάνηκε να επωφελούνται.
Αυτά τα αποτελέσματα δείχνουν σημαντικές δυνατότητες για το κούρεμα των κόλπων να υποστηρίξει τις κοινότητες των επικονιαστών πιο αποτελεσματικά από το κούρεμα μπλοκ, λένε οι ερευνητές – και τα ευεργετικά αποτελέσματα μπορεί να εμφανιστούν γρήγορα, μέσα σε δύο ή τρία χρόνια. Υποστηρίζουν την ευρύτερη υιοθέτηση της τεχνικής στη διαχείριση των μόνιμων βοσκοτόπων στην Ευρώπη και τις σχετικές πολιτικές για την ενθάρρυνσή της.
Τα καθεστώτα διαχείρισης χορτολιβαδικών εκτάσεων που ενισχύουν τη βιοποικιλότητα είναι σημαντικά για τα αγροτικά τοπία, τονίζουν οι ερευνητές, όπου οι ανάγκες της γεωργίας και της διατήρησης της φύσης μπορεί να ανταγωνίζονται μεταξύ τους.
Οι βελτιώσεις στις χορτολιβαδικές εκτάσεις μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό οικολογικό ρόλο στην αύξηση της βιοποικιλότητας σε κλίμακα τοπίου, σημειώνουν, και οι άγριοι επικονιαστές παρέχουν επίσης μια σημαντική υπηρεσία οικοσυστήματος επικονιάζοντας μια σειρά καλλιεργειών, ιδίως φρούτων. Επισημαίνουν το γλυκό κεράσι (Prunus spp.) ως παράδειγμα που είναι κοινό στη Φλάνδρα και εξυπηρετείται εξ ολοκλήρου από άγριους επικονιαστές.
Η μελέτη αυτή επικεντρώθηκε σε μετρίως ξηρές (μεσικές) χορτολιβαδικές εκτάσεις.
Μελλοντικές μελέτες θα μπορούσαν να αξιολογήσουν την επίδραση του κουρέματος των κόλπων σε άλλους τύπους λειμώνων, προτείνουν οι ερευνητές, επισημαίνοντας τους υγρούς λειμώνες (οι οποίοι απειλούνται σε αρκετές περιοχές της Ευρώπης) και τους λειμώνες υψηλής φυσικής αξίας ως πιθανούς υποψηφίους προτεραιότητας. Θα μπορούσε επίσης να εξεταστεί η επίδραση του κουρέματος των κόλπων σε άλλες ομάδες ειδών.
