Ο Γενικός Γραμματέας Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, κ. Γιώργος Στρατάκος, παραχώρησε συνέντευξη στη δημοσιογράφο και Υπεύθυνη Γραφείου Τύπου της ΕΘΕΑΣ, κα. Κατερίνα Θανάση, κατά την οποία ανέλυσε την τρέχουσα κατάσταση που επικρατεί στον κτηνοτροφικό τομέα, με φόντο τα κρούσματα πανώλης που καταγράφηκαν το καλοκαίρι. Παράλληλα, σκιαγράφησε τη μεγαλύτερη επιχείρηση αντιμετώπισης κρίσης που συντόνισε το υπουργείο σε συνεργασία με τους κτηνιάτρους, τους αρμόδιους φορείς και τους κτηνοτροφικούς συνεταιρισμούς, προκειμένου να περιοριστεί άμεσα η ζωονόσος με γνώμονα την προστασία του ζωϊκού κεφαλαίου και κατ’ επέκταση των Ελλήνων κτηνοτρόφων.
Ακολουθεί η συνέντευξη:
1. Ποια είναι η σημερινή εικόνα στη χώρα μας μετά τις εστίες πανώλης που επιβεβαιώθηκαν; Βρίσκεται σε ύφεση; Θεωρείτε πως οι ενέργειες του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων βοήθησαν ως προς την αντιμετώπιση της ζωονόσου και σε ποιον βαθμό;
Η πανώλη των μικρών μηρυκαστικών είναι ένα νόσημα υποχρεωτικής δηλώσεως, το οποίο ουδέποτε είχε καταγραφεί η παρουσία του στην Ελλάδα. Για πρώτη φορά, ο εν λόγω ιός εμφανίστηκε στις 11 Ιουλίου 2024, όταν το Κτηνιατρικό Εργαστήριο Αθηνών, μας έδωσε θετικό δείγμα από ζώο, το οποίο βρισκόταν σε κτηνοτροφική εκμετάλλευση στην Π.Ε. Τρικάλων. Αμέσως, σήμανε «κόκκινος» συναγερμός στις κτηνιατρικές υπηρεσίες του υπουργείου, αλλά και με σήμα που αποστείλαμε στις αντίστοιχες υπηρεσίες σε όλη τη χώρα. Να τονίσουμε πως η πανώλη των μικρών μηρυκαστικών είναι μια ζωονόσος, γεγονός που συνεπάγει πως δεν συντρέχει κανένας λόγος ανησυχίας για τη Δημόσια Υγεία. Το πρόβλημα είναι στον τομέα της αιγοπροβατοτροφίας, δηλαδή σε ό,τι αφορά το ζωϊκό κεφάλαιο και τα παράγωγά του, με το πρόβλημα κυρίως να έγκειται στη διακίνηση του κρέατος, δεδομένου ότι σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Πρωτόκολλο Αντιμετώπισης της Νόσου, μπορεί να συλλέγεται το γάλα κανονικά από τις Ζώνες Προστασίας και Επιτήρησης και εφόσον περάσει από υψηλή παστερίωση, δηλαδή στους 72 βαθμούς για 15 δευτερόλεπτα, καταναλώνεται χωρίς κανένα απολύτως πρόβλημα. Όμως, σε ό,τι αφορά το κρέας, εδώ έχουμε κάποια ζητήματα, τα οποία σχετίζονται με τον τρόπο κατανάλωσης, καθώς θα πρέπει να περάσει από θερμική επεξεργασία, αυτό δημιουργεί κάποια προβλήματα σε ότι αφορά τη διακίνηση του κρέατος. Αυτοί ήταν δύο βασικοί λόγοι, δηλαδή η προστασία του ζωϊκού κεφαλαίου, αλλά και η οικονομική διάσταση που έχει ως προς τα παράγωγά του με έμφαση στο κρέας, όπου το πρώτο πράγμα που έπρεπε να κάνουμε ήταν να κινητοποιήσουμε το σύνολο των κτηνιάτρων, που υπηρετούν στο Δημόσιο, τόσο στο κεντρικό υπουργείο, όσο και τους κτηνιάτρους των εποπτευόμενων φορέων (ΕΛΓΟ, ΕΛΓΑ, ΟΠΕΚΕΠΕ, ΕΦΕΤ).
Στη συνέχεια, όταν εμφανίστηκαν θετικά κρούσματα και στην Π.Ε. Λάρισας, είδαμε ότι επρόκειτο για μια εργασία, η οποία ξεπερνούσε κατά πολύ τις δυνάμεις που είχαν οι υπηρεσίες της Περιφέρειας. Έτσι, σε συνεργασία με την Περιφέρεια Θεσσαλίας και τους κτηνιάτρους, υλοποιήσαμε τη μεγαλύτερη κτηνιατρική επιχείρηση, που έγινε ποτέ. Συνολικά, σε επίπεδο χώρας, έχουμε ελέγξει πάνω από 7.300 κτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις και περισσότερα από 1.660.000 ζώα. Μέσα από το σύστημα ιχνηλάτησης, διαπιστώθηκε ότι από μια μονάδα που βρέθηκε θετική, είχαν φύγει ζώα προς 76 μονάδες σε 11 περιφέρειες. Αμέσως, με επείγον σήμα το οποίο στείλαμε προς τις εν λόγω περιφέρειες, έγινε κλινική επισκόπηση και δειγματοληψία και διαπιστώθηκαν θετικά κρούσματα σε 8 περιοχές. Γι’ αυτό τον λόγο σε διάστημα τριών ημερών επιβεβαιώθηκαν κρούσματα και σε άλλες περιοχές, όπου και αποστείλαμε άμεσα κτηνιάτρους. Ενδεικτικά, να αναφέρουμε πως στη Δυτική Ελλάδα κάναμε κλινική επισκόπηση σε μικρό χρονικό διάστημα σε περισσότερα από 400.000 ζώα. Όλες αυτές οι επιχειρήσεις στήθηκαν την επόμενη ημέρα της ανακοίνωσης του θετικού κρούσματος, δεδομένου ότι ο αντίπαλος μας ήταν ο χρόνος, δηλαδή έπρεπε να θανατώσουμε τα ζώα που ήταν θετικά και να βεβαιωθούμε ότι δεν υπήρχε κάποιο άλλο ζώο το οποίο νοσεί στην ευρύτερη περιοχή, διότι αυτό θα μπορούσε να επιμολύνει τα υπόλοιπα και να έχουμε μία περαιτέρω διασπορά. Η κίνηση που έκανε το υπουργείο σε συνεργασία με τους κτηνιάτρους των Περιφερειακών Ενοτήτων, αφενός μεν μας έδωσε την πληροφορία για την πορεία των μολυσμένων ζώων, δηλαδή ήταν μία κίνηση, η οποία μας οδήγησε σε μολυσμένες μονάδες, ουσιαστικά την αφετηρία μεταφοράς των μολυσμένων ζώων εκεί, αφετέρου δε με βάση τα αποτελέσματα που έχουμε έως τώρα, δεν είχαμε διασπορά της νόσου σε άλλες περιοχές. Σήμερα, έχουμε το Ηράκλειο, την Καρδίτσα τον Ασπρόπυργο, τη Δράμα, τα Τρίκαλα, τον Αστακό, τη Βόνιτσα, τη Νεμούτα, τη Ροδόπη, το Αγρίνιο και το Βαρθολομιό απαλλαγμένα, ελεύθερα δηλαδή από τις ζώνες προστασίας και επιτήρησης. Από τα μέτρα τα οποία τηρούνται ζώνες προστασίας και επιτήρησης, απομένουν η Λάρισα και η Κόρινθος.
2. Σε όλη την προσπάθεια που καταβάλατε, είχατε συμμάχους τους κτηνοτροφικούς συνεταιρισμούς και την ΕΘΕΑΣ;
Σαφώς μία τέτοια επιχείρηση για να μπορεί να έχει επιτυχία, απαιτείται συνεργασία και είναι προς θετική κατεύθυνση, παρά το δύσκολο έργο το οποίο έπρεπε να φέρουμε εις πέρας, διότι όταν βρίσκαμε ένα θετικό κρούσμα, το επόμενο βήμα ήταν η θανάτωση του κοπαδιού, ουσιαστικά δηλαδή σταματούσε η παραγωγική διαδικασία για κάποιους κτηνοτρόφους που είχαν εστία. Σε αυτή, λοιπόν, τη διαδικασία, αν δεν είχαμε τη βοήθεια, τη συνδρομή των κτηνοτρόφων της χώρας, αλλά και των κτηνοτροφικών συνεταιρισμών, δεν θα μπορούσαμε να είχαμε ολοκληρώσει το έργο μας. Είναι διάφορα τα στάδια μέσα στον έλεγχο τα οποία πρέπει να γίνουν, ένας κρίκος της αλυσίδας να μη λειτουργήσει, είναι ικανός για να την σπάσει.
Επίσης, θα ήθελα, να εκφράσω τις ευχαριστίες μου σε όλους τους Έλληνες κτηνοτρόφους για τη βοήθειά τους, διότι αυτοί είναι οι πρωταγωνιστές στο πεδίο, αυτοί είναι οι άνθρωποι οι οποίοι κάθε μέρα ξυπνούν και πηγαίνουν στις κτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις, κάθε μέρα βλέπουν τα ζωντανά τους, το ζωικό τους κεφάλαιο και μπορούν να καταλάβουν όσο κανείς άλλος, αν συμβαίνει κάτι ή όχι στο κοπάδι τους και αν δεν είχαμε τη δική τους βοήθεια, δεν θα ‘μασταν στη θέση που βρισκόμαστε σήμερα. Τους ευχαριστούμε θερμά και νομίζω ότι ήταν μία κατάσταση, όπου ανέδειξε ότι η σωστή συνεργασία και η κοινή προσπάθεια μπορεί να φέρει αποτελέσματα ακόμα και σε δύσκολες καταστάσεις, όπως αυτή της αντιμετώπισης του ιού της πανώλης.
3. Ποια ήταν η συνεργασία με τα κοινοτικά όργανα και πώς είδαν τη συνολική προσπάθεια που κατέβαλε το υπουργείο;
Από την πρώτη στιγμή έχουμε την υποχρέωση ως κράτος-μέλος να ενημερώνουμε την κοινότητα για όλα τα ευρήματα, δηλαδή για τα θετικά κρούσματα τα οποία ανακοινώνονται από το εργαστήριο αναφοράς που βρίσκεται στην Αθήνα. Έτσι, ήμασταν σε καθημερινή επαφή επικοινωνία με την EU Vet, η οποία πρόκειται για μία ειδική υπηρεσία κτηνιάτρων της κοινότητας, η οποία απαρτίζεται από ειδικούς επιστήμονες που έχουν εξειδίκευση στην αντιμετώπιση ζωονόσων και είχαμε από την πρώτη κιόλας στιγμή τη συνδρομή τους. Πιο συγκεκριμένα, αντιπροσωπεία αυτών των ειδικών εμπειρογνωμόνων επιστημών επισκέφτηκε τη χώρα μας και μετέβησαν, τόσο στην κεντρική υπηρεσία του υπουργείου, όσο και στο πεδίο. Συγκεκριμένα, για δύο ημέρες βρέθηκαν στην Περιφερειακή Ενότητα Λάρισας, όπου είχαν τη δυνατότητα να δουν πώς τηρεί η Ελλάδα τα μέτρα τα οποία προβλέπονται στον ευρωπαϊκό κανονισμό, αλλά και την πορεία αυτών. Άμεσα, έγινε μια τηλεδιάσκεψη μεταξύ των κτηνιατρικών υπηρεσιών του συνόλου των κρατών μελών της Ευρώπης, όπου ζητήσαν από την Ελλάδα να παρουσιάσει το μοντέλο το οποίο λειτούργησε και εφάρμοσε ως προς το κομμάτι της αντιμετώπισης, διότι πέρα των όσων αναφέρει ο ευρωπαϊκός κανονισμός, η Ελλάδα έλαβε και επιπλέον μέτρα. Δηλαδή, δημιουργήσαμε ένα επιπλέον δείκτη προστασίας για να μπορέσουμε να έχουμε το συντομότερο δυνατό την εκρίζωση της νόσου. Στην εν λόγω παρουσίαση οι ειδικοί της EU Vet, αλλά και οι κτηνίατροι που μετείχαν από τις άλλες χώρες, έδωσαν συγχαρητήρια στη χώρα μας. Ουσιαστικά, δήλωσαν ότι ο τρόπος με τον οποίο έγινε η τήρηση των μέτρων, αλλά και η επαύξηση αυτών, λειτούργησαν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο και ουσιαστικά έχουν φέρει τα σημερινά αποτελέσματα. Στη δε γραπτή έκθεση, την οποία απέστειλαν οι ειδικοί εμπειρογνώμονες μιλούν για την εξαιρετική αντιμετώπιση που είχε η χώρα μας. Επίσης, να σας πω ότι ήδη έχουμε δεχτεί από την Πρεσβία της Ισπανίας ανοιχτή πρόσκληση να τους αποστείλουμε έντυπο υλικό το οποίο είχαμε εκδώσει και μοιράσει στους Έλληνες κτηνοτρόφους, αλλά και στους υπόλοιπους εμπλεκόμενους στον τομέα της αιγοπροβατοτροφίας, προκειμένου και οι ίδιοι να το αξιοποιήσουν. Μάλιστα δε, μας ζητήθηκε να τους παρουσιάσουμε το μοντέλο, το οποίο ακολουθήσαμε. Πραγματικά, ευχαριστούμε την κοινότητα για τη βοήθεια την οποία μας έδωσε, αλλά και που συνεχίζει να μας επικοινωνεί την τεχνογνωσία.
4. Ποια πιστεύετε ήταν τα αδύναμα σημεία στον κρατικό μηχανισμό με αποτέλεσμα την εξάπλωση της πανώλης στη χώρα μας;
Σε ότι αφορά την εξάπλωση, επρόκειτο για ζώα τα οποία πωλήθηκαν από μονάδα της Λάρισας ως αναπαραγωγικά ζώα. Άρα, δεν είχαμε μία εξάπλωση η οποία έγινε από μη σωστή τήρηση των μέτρων ή αν θέλετε από λάθος εφαρμογή τους, ήταν μία διακίνηση ζώντων ζώων. Όταν η μονάδα αυτή βρέθηκε θετική, λίγες μέρες δηλαδή μετά την αναχώρησή τους από τη μονάδα, τότε μέσω της ιχνιλάτησης μπορέσαμε και φτάσαμε στις εν λόγω μονάδες. Τα συμπτώματα, όπως τα είδαμε να εξελίσσονται μέσα από τις κλινικές επισκοπήσεις και τις κτηνιατριακές επιτηρήσεις, μας έδειξαν ότι υπήρχε μία υστέρηση στην εμφάνιση των συμπτωμάτων, δηλαδή μεταβαίναμε σε μονάδες, δεν βλέπαμε κλινικά συμπτώματα, αλλά μετά από τις δειγματοληψίες προέκυπταν θετικά κρούσματα και μέχρι να γίνει η ταφή στις λίγες ημέρες που μεσολαβούσαν, τα συμπτώματα αυτά εμφανίζονταν σταδιακά. Άρα, ήταν κάτι το οποίο δεν μας έδινε εύκολα τη δυνατότητα διάγνωσης μέσω της μακροσκοπικής εξέτασης. Σαφώς, από όλη αυτή την ιστορία πρέπει να διδαχτούμε ποια είναι τα αδύνατα σημεία στα στάδια του ελέγχου και ποιες θα πρέπει να είναι οι τροποποιήσεις που πρέπει να κάνουμε στον ελεγκτικό μηχανισμό, τόσο στο πεδίο, όσο και διοικητικά, ώστε να αποτρέψουμε στο μέλλον να έχουμε παρόμοια φαινόμενα. Δουλεύουμε προς αυτή την κατεύθυνση, ήδη έχουμε ετοιμάσει και αναμένεται να λειτουργήσει το ηλεκτρονικό έντυπο των μετακινήσεων ζώντων ζώων εντός της χώρας, διότι μεταξύ των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπάρχει μία ηλεκτρονική πλατφόρμα, το σύστημα TRACES που μας δίνει αυτές τις πληροφορίες. Κάτι αντίστοιχο, επίσης θα κάνουμε για τις διακινήσεις εντός χώρας, προκειμένου να έχουμε πλήρη εικόνα από που ξεκινούν τα ζώα, από ποιον παραγωγό και πού καταλήγουν. Παράλληλα, με τον ΕΛΓΟ-Δήμητρα φτιάχνουμε το ηλεκτρονικό εργαλείο για την αντιμετώπιση έκτακτων συνθηκών, δηλαδή κρίσεων, για να μπορούμε να έχουμε άμεση εφαρμογή των μέτρων και να έχουμε όλες εκείνες τις πληροφορίες που τηρούνται στις πλατφόρμες, τόσο του υπουργείου, όσο και των φορέων με το πάτημα πλέον ενός κουμπιού.
5. Προτίθεται το ΥΠΑΑΤ να προβεί στη στελέχωση των αρμοδίων υπηρεσιών, προκειμένου να διενεργούνται περισσότεροι και εκτενέστεροι έλεγχοι;
Σίγουρα, χρειάζεται μία ενδυνάμωση του ελεγκτικού μηχανισμού σε ότι αφορά το ανθρώπινο δυναμικό. Αυτό όμως, είναι κάτι το οποίο δεν μπορεί να γίνει άμεσα. Τώρα, στοχεύουμε προς την τεχνολογία και σε όλα εκείνα τα ψηφιακά εργαλεία, δηλαδή είτε να τα σχεδιάσουμε και να τα αναπτύξουμε, είτε να αξιοποιήσουμε αυτά που ήδη υπάρχουν, ώστε να δούμε πώς θα μπορούσαμε να βελτιστοποιήσουμε την εξαγωγή αποτελεσμάτων. Αυτό βεβαίως, δεν σημαίνει ότι δεν θα κάνουμε προσπάθειες να ενδυναμώσουμε με έμψυχο δυναμικό τις κτηνιατρικές υπηρεσίες, τόσο των περιφερειών, όσο και του υπουργείου, αλλά είναι μια διαδικασία η οποία απαιτεί χρόνο, που νομίζω ότι στην παρούσα φάση δεν τον έχουμε. Αυτό βέβαια δεν αναιρεί το γεγονός ότι θα κάνουμε την προσπάθεια και προς αυτή την κατεύθυνση.
6. Θεωρείτε ότι είναι απαραίτητο το ΥΠΑΑΤ σε συνεργασία με τα Πανεπιστήμια να διοργανώσουν ημερίδες, προκειμένου να ενημερωθούν από κοντά οι κτηνοτρόφοι και οι αγρότες;
Είναι κομβικής σημασίας η σωστή ενημέρωση και η συνεργασία των υπηρεσιών με τους κτηνοτρόφους. Τόσο η ΕΘΕΑΣ, όσο και οι αγροτικοί κτηνοτροφικοί συνεταιρισμοί της χώρας μπορούν να δημιουργήσουν ένα πολλαπλασιαστή στον τομέα, τόσο της επικοινωνίας, όσο και της συνεργασίας. Εννοείται είναι επιβεβλημένη η συνεργασία του υπουργείου με τους αγροτικούς συνεταιρισμούς πολύ δε περισσότερο και με το συλλογικό όργανο που είναι η ΕΘΕΑΣ.
Η ΕΘΕΑΣ είναι ένας θεσμοθετημένος επίσημος συνομιλητής του υπουργείου και οποιαδήποτε συνεργασία μαζί της μόνο προς το συμφέρον των Ελλήνων κτηνοτρόφων και μπορεί να λειτουργήσει. Από την άλλη πλευρά, με τα Πανεπιστήμια ήδη έχουμε ξεκινήσει μία συνεργασία, αυτό φάνηκε και πιο συγκεκριμένα με την Κτηνιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας η οποία μαζί με το κτηνιατρικό εργαστήριο Λάρισας μπόρεσαν να συνδράμουν στο εργαστηριακό κομμάτι, δεδομένου του πλήθους και του μεγάλου όγκου των δειγμάτων. Έτσι, με το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας και τον ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ μπορέσαμε, να έχουμε το συντομότερο δυνατό τα αποτελέσματα. Σαφώς, οι επιστήμονες που υπηρετούν, είναι σύμμαχοι μας και έχουμε ξεκινήσει να δημιουργούμε συνέργειες μαζί τους, όπως επίσης και με το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, με το Τμήμα Ζωϊκής Παραγωγής πιο συγκεκριμένα απέστειλε κτηνιάτρους στη Δυτική Ελλάδα για να συνδράμουν στους ελέγχους. Γενικότερα, είναι ένα πλέγμα το οποίο δημιουργούμε για να μπορέσουμε να έχουμε το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα στο μικρότερο δυνατό χρόνο.
7. Ποια είναι η γνώμη του υπουργείου μετά την εξάπλωση της πανώλης με την ανθεκτικότητα των ελληνικών βελτιωμένων φυλών;
Αυτή τη στιγμή δεν έχουμε δεδομένα, πέρα από ενδείξεις, για να μπορέσουμε να πούμε τεκμηριωμένα κατά πόσο ισχύει και σε τι βαθμό. Το μόνο σίγουρο είναι ότι υπάρχουν δύο παράλληλοι μεν, αλλά με τελείως διαφορετική κατεύθυνση δρόμοι, ο ένας είναι αυτός της ανθεκτικότητας και ο άλλος είναι αυτός της παραγωγικότητας. Όσο πιο παραγωγικό είναι ένα ζώο, τόσο μειώνεται η ανθεκτικότητά του και αντίστροφα. Με τη βοήθεια της γενετικής βελτίωσης, νομίζω ότι μπορούμε να δημιουργήσουμε και να βελτιώσουμε εκείνες τις ελληνικές φυλές, όπου για πολλά χρόνια είναι εγκατεστημένες στα ελληνικά βουνά και στις ελληνικές πεδιάδες, ούτως ώστε να μπορέσουμε να συνδυάσουμε, τόσο την ανθεκτικότητα, αλλά και την παραγωγικότητα, διότι θέλουμε ζώα τα οποία να αντέχουν στις ασθένειες, αλλά να δημιουργούν εκείνα τα παράγωγα (γάλα, κρέας) τα οποία θα δίνουν τη δυνατότητα στον Έλληνα κτηνοτρόφο να τις επιλέγει και να μην οδηγείται στη χρήση ξενικών φυλών. Έχουμε εκείνο το γενετικό υλικό και τη δυνατότητα να κάνουμε πραγματικά θαύματα στον τομέα αυτό και να μπορέσουμε να δημιουργήσουμε το οικοσύστημα ούτως ώστε να δημιουργούνται θύλακες μονάδων ζώων αναπαραγωγής τα οποία θα βασίζονται στα ελληνικά αίματα, στις ελληνικές φυλές, ούτως ώστε να μπορέσουμε να ικανοποιήσουμε τις δύο αυτές συνθήκες, την ανθεκτικότητα και την παραγωγικότητα.
8. Πότε πιστεύετε θα ολοκληρωθεί η αποζημίωση των κτηνοτρόφων που επλήγησαν;
Η αποζημίωση των κτηνοτρόφων αναμένεται να ολοκληρωθεί άμεσα. Συγκεκριμένα, ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, κ. Κώστας Τσιάρας έχει ήδη υπογράψει την ΚΥΑ των οικονομικών αποζημιώσεων, η οποία αντίστοιχα αναμένεται να υπογραφεί από το Υπ. Οικονομικών. Εντός του 2024, αναμένεται να αποζημιωθούν οι πληγέντες κτηνοτρόφοι και ελπίζω να γίνει πριν τον Δεκέμβριο.
